Haftanın makro-ekonomi gündemi: İmalat sektörü verileri, güven endeksleri, uluslararası rezervler, enflasyon raporu, Avrupa ve Japonya merkez bankaları faiz kararları, dış ticaret ve turizm

26 Ekim 2020, Pazartesi

EKİM AYI İMALAT SEKTÖRÜ KAPASİTE KULLANIMI

Eylül ayında mevsimsellikten arındırılmış imalat sektörü kapasite kullanım oranı önceki aya göre 1,3 puan artışla 74,3 seviyesine yükselmişti.

EKİM AYI REEL KESİM GÜVEN ENDEKSİ

Eylül ayında mevsimsellikten arındırılmış Reel Kesim Güven Endeksi önceki aya göre 0,5 puan artışla 105,7 seviyesine yükselmişti. Endeks, imalat sektöründe faaliyet gösteren işyerlerini kapsamaktadır.

EKİM AYI SEKTÖREL GÜVEN ENDEKSLERİ

Eylül ayında mevsimsellikten arındırılmış Hizmet Sektörü Güven Endeksi önceki aya göre 4,4 puan artışla 74,9 seviyesine yükselmiş; Perakende Ticaret Sektörü Güven Endeksi önceki aya göre 1,4 puan azalışla 93,5 seviyesine, İnşaat Sektörü Güven Endeksi ise önceki aya göre 1,7 puan azalışla 83,3 seviyesine gerilemişti.

EKİM AYI GÖRÜNÜMÜ… Her ayın 3. haftası IHS Markit tarafından yayınlanan Almanya, Euro Bölgesi ve İngiltere Ekim ayı imalat sektörü Satın Alma Müdürleri Endeksi (PMI) ilk tahminleri Türkiye imalat sektöründeki seyir konusunda önemli ipuçları veriyor. 23 Ekim’de açıklanan verilere göre en büyük ticaret ortağımız olan Almanya imalat sektörü PMI verisi 58 değeri ile son 30 ayın, üretim PMI ise 62,4 değeri ile son 116 ayın en yüksek değerlerine ulaştı. Endeksin 50 seviyesi üzerindeki değerler sektörde önceki aya göre büyüme olduğuna işaret ediyor. Söz konusu yükselişte, başta Çin olmak üzere Asya, ABD ve Avrupa’dan gelen siparişlerdeki artış etkili oldu. Benzer şekilde öncü ticaret ortaklarımızdan İngiltere imalat sektörünü de Ekim ayında Asya, ABD ve Avrupa kaynaklı ihracat siparişleri destekledi. Öte yandan ABD imalat sektörü Ekim ayında büyüme eğilimini korusa da diğerlerinden farklı olarak ihracat siparişlerinde daralma yaşandı. Toparlarsak, Almanya ve İngiltere imalat sektörlerinde üretim ve ihracat taleplerinde Ekim ayında kaydedilen artış Türkiye imalat sektörü üretimi, ithalatı ve ihracatı açısından da iyimser bir görünüm ortaya koyuyor. Bu hafta açıklanacak olan Reel Kesim Güven Endeksi ve SAMEKS Sanayi Endeksi verilerinin söz konusu iyimserliği destekleyip desteklemediğini anlayacağız.

27 Ekim, 2020, Salı

ULUSLARARASI REZERVLER VE DÖVİZ LİKİDİTESİ

Ağustos ayında Merkez Bankasının resmi rezervleri (grafikteki kırmızı çizgi) önceki aya göre 6,5 milyar dolar azalışla 83,8 milyar dolar seviyesine gerilemişti. Bunda döviz varlıkları (menkul kıymetler, mevduat ve nakit) içerisindeki yabancı para menkul kıymetlerinin önceki aya göre 5,1 milyar dolar azalarak 9,6 milyar dolar seviyesine gerilemesinin etkisi olurken altın rezervleri (grafikteki lacivert çizgi) Ağustos ayında 43,4 milyar dolar ile önceki aya göre değişiklik göstermedi. Öte yandan döviz yükümlülükleri (krediler, menkul kıymetler ve mevduatlar) (grafikteki yeşil çizgi) Ağustos ayında 25,6 milyar dolarken Türk lirası karşılığı yapılan vadeli ve swap işlemleri sebebiyle oluşan döviz yükümlülüğü (grafikteki turuncu çizgi) aylık 5,6 milyar dolar artarak 58,6 milyar dolar seviyesine yükseldi. 5,4 milyar dolarlık diğer yükümlülükleri (grafikteki mor çizgi) de dikkate aldığımızda net uluslararası rezervler 5,8 milyar dolar açık verdi. Altın hariç net uluslararası rezervler (grafikteki gri çubuklar) ise Ağustos ayında 49,3 milyar dolar açık vererek tarihi rekorunu kırdı.

Kaynak: TDM

28 Ekim 2020, Çarşamba

EKİM AYI EKONOMİK GÜVEN ENDEKSİ

Eylül ayıda Ekonomik Güven Endeksi önceki aya göre 2,6 puan artışla 88,5 seviyesine yükselmişti. Ekonomik Güven Endeksi; Tüketici Güven Endeksi, Reel Kesim Güven Endeksi, Hizmet Sektörü Güven Endeksi, Perakende Ticaret Sektörü Güven Endeksi ve İnşaat Sektörü Güven Endeksinden oluşmaktadır. Geçen hafta açıklanan Ekim ayı TÜİK Tüketici Güven Endeksi aylık 0,4 puan azalışla 81,5 seviyesine geriledi.

MERKEZ BANKASI 4. ÇEYREK ENFLASYON RAPORU

Temmuz ayında yayınlanan 2020 yılı üçüncü Enflasyon Raporunda Merkez Bankası 2020 yıl sonu enflasyon tahminini %8,9 olarak belirlemişti. 2021-2023 Yeni Ekonomi Programında Hükumet 2020 yıl sonu enflasyonu %10,5 olarak hedefliyor. Bu sebeple, 2020 yılı dördüncü ve son Enflasyon Raporunda Merkez Bankasının Hükumetin enflasyon beklentisine benzer bir hedef ortaya koyması şaşırtıcı olmayacak. 

29 Ekim 2020, Perşembe

JAPONYA VE AVRUPA MERKEZ BANKALARI FAİZ KARARLARI

Avrupa’da pandemide ikinci dalga endişeleri ve Japonya’da hem hizmet hem de sanayi sektöründeki daralmanın devam etmesi sebebiyle her iki merkez bankası da ekonomik aktiviteyi destekleyen genişlemeci politikalarına devam edecek. Geçen hafta açıklanan Ekim ayı PMI ilk tahminleri de bu savı destekliyor. Her iki merkez bankasından da faiz değişikliği beklenmiyor.

TCMB VE BDDK, 16 EKİM 2020 TARİHLİ HAFTALIK PARA VE BANKA VERİLERİ

16 Ekim haftasında para ve banka verilerinde önceki haftaya göre önemli bir değişiklik olmadı.

16 Ekim 2020 tarihli para ve banka verileri aşağıdaki gibidir:

Kaynak: BDDK, TCMB, TDM

30 Ekim 2020, Cuma

EKİM AYI SAMEKS HİZMET VE SANAYİ ENDEKSLERİ

Eylül ayında mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış SAMEKS Hizmet Endeksi önceki aya göre 0,9 puan düşüşle 46,6 seviyesine, SAMEKS Sanayi Endeksi de aylık 0,9 puan düşüşle 50,1 seviyesine gerilemişti. Böylece SAMEKS Bileşik Endeksi Ağustos ayındaki 50,6 seviyesinden 50,2 seviyesine geriledi. Endeksin 50 seviyesinin üzerindeki değerler sektörde önceki aya göre büyümeye, 50 seviyesinin altındaki değerler önceki aya göre daralmaya işaret ediyor.

EKİM AYI GÖRÜNÜMÜ… 23 Ekim tarihinde açıklanan Almanya ve İngiltere’nin Ekim ayı IHS Markit PMI öncü verileri imalat sektöründe özellikle artan ihracat siparişlerine işaret etmişti. Dış ticaret pazarımızın önde gelen iki ülkesinin dış ticaretine Türkiye’nin Ekim ayında katkı yapıp yapmadığını SAMEKS Sanayi Endeksi verisinde göreceğiz.

EYLÜL AYI TÜİK DIŞ TİCARET İSTATİSTİKLERİ

Ağustos ayında 12,5 milyar dolarlık ihracat, 18,7 milyar dolarlık ithalat gerçekleşmişti. Ticaret Bakanlığı 2 Ekim tarihinde yayınladığı Eylül ayı verilerine göre ihracat 16,0 milyar dolara, ithalat ise 20,9 milyar dolara yükseldi. Verinin detayında özellikle “İnciler,kıymetli taş ve metal mamulleri,madeni paralar” kalemine dikkat edeceğiz ki Ödemeler Dengesi tablosuyla birlikte değerlendirdiğimde altın ithalatının 2020 yılı Ocak-Ağustos döneminde söz konusu kalemin %94’ünü oluşturduğunu hesaplıyorum. Altın ithalatının cari işlemler dengesini azaltıcı, uluslararası altın rezervlerini ise artırıcı rol oynadığını hatırlatalım.

EYLÜL AYI TURİZM VERİLERİ

Şubat ayından sonra ilk kez Ağustos ayında Türkiye’ye gelen turist sayısı 1 milyonu geçerek 1 milyon 814 bin 701 oldu. Özellikle pandemide ikinci dalganın etkisi ve Türkiye’deki vaka sayısının ilan edilenden daha fazla olduğu endişeleri sebebiyle turist sayısında 2021 yazına kadar Ağustos ayı seviyesinin yakalanamayacağını tahmin ediyorum.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın makro-ekonomi gündemi: Güven endeksleri, kapasite kullanım oranı ve turizm

24 Ağustos 2020, Pazartesi

Temmuz ayı turizm verileri açıklanacak. 2019 yılında Türkiye’yi ziyaret eden turist sayısı aylık ortalama 3 milyon 755 bin seviyesindeyken pandemi sebebiyle Haziran 2020’de 215 bin kişi olarak kaydedildi.

25 Ağustos 2020, Salı

TCMB Ağustos ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı (KKO) açıklanacak. Pandemi kaynaklı kapatmaların etkisiyle Nisan ayında 61,6 seviyesine kadar gerileyen KKO, sonrasında izolasyonun esnetilmeye başlamasıyla en son Temmuz ayında 70,7 seviyesine kadar yükseldi. KKO’nun 2019 yılı genel ortalaması 75,9 olarak gerçekleşmişti.

TCMB Ağustos ayı Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE) açıklanacak. Mevsimsellikten arındırılmış RKGE, Nisan ayında 62,3 seviyesine geriledikten sonra Temmuz ayında 99,4 seviyesine yükselmişti. Endeksin 100 seviyesinin üzerindeki değerler sektörde büyümeye, altındaki değerler ise daralmaya işaret ediyor. Ağustos ayı RKGE tahmininde Ağustos ayı verilerinin güncel olduğu iki veriye odaklanacağım. Bunlardan ilki talep tarafını gösteren bankacılık sektörü kredi hacmi verileri. Kredi hacmi, Temmuz ayında düşük faiz oranlarının etkisiyle hızlanma kaydetmiş, Ağustos ayının ilk yarısında ise TCMB hamlelerine bağlı olarak yavaşlama göstermişti. Dolayısıyla Ağustos ayında kredi talebinde önceki aya göre yavaşlayarak da olsa artış olduğunu görüyoruz. Bir diğer öncü ipucu da IHS Markit satın alma müdürleri endeksi (PMI) verilerinden geliyor. Geçen hafta açıklanan en büyük ticaret ortağımız olan Almanya’ya ait Ağustos ayı öncü PMI verileri imalat sektöründe özellikle Çin ve Türkiye’den gelen siparişlerdeki artışa bağlı olarak üretim ve ihracatında artış olduğu kaydedildi. Dolayısıyla imalat sektörü üretiminde aktivitenin Ağustos ayında da sürdüğünü anlıyoruz. Bu iki ipucuna göre Ağustos ayında RKGE’de iyileşme ihtimali var.

TÜİK Ağustos ayı sektörel güven endeksleri açıklanacak. Mevsim etkilerinden arındırılmış hizmet sektörü güven endeksi önceki aya göre %20 artışla 66,7, perakende ticaret sektörü güven endeksi önceki aya göre %10 artışla 94,6, inşaat sektörü güven endeksi önceki aya göre %12 artışla 87,0 seviyesine yükselmişti. Endeksin 100’den büyük olması sektörün mevcut ve gelecek döneme ilişkin iyimserliğini, 100’den küçük olması ise kötümserliğini göstermektedir.

27 Ağustos 2020, Perşembe

TCMB ve BDDK 21 Ağustos 2020 tarihli haftalık para ve banka verilerini açıklayacak. Toplam döviz tevdiat hesapları 14 Ağustos’ta önceki aya göre 873 milyon dolar azalışla 214,7 milyar dolara gerilemiş, gerçek kişilerin yurtiçi döviz tevdiat hesapları önceki aya göre 645 milyon dolar azalışla 105,6 milyar dolar olmuştu. Bankacılık sistemi yabancı para net genel pozisyon açığı 14 Ağustos’ta önceki aya göre 4 milyar dolar azalışla 4,3 milyar dolar seviyesine gerilemişti. Bu düşüşte kamu bankalarının yabancı para net genel pozisyon açığının 3,7 milyar dolar azalarak 8,5 milyar dolara gerilemesi etkili oldu. TCMB uluslararası rezervleri ise aynı dönemde 3,6 milyar dolar azalışla 88,2 milyar dolar seviyesine geriledi. Bu düşüşte altın rezervlerinin önceki haftaya göre 2,4 milyar dolar azalışla 42,8 milyar dolar, brüt döviz rezervlerinin ise 1,2 milyar dolar azalışla 45,4 milyar dolar seviyesine gerilemesi etkili oldu. 14 Ağustos 2020 para ve banka verileri aşağıdaki gibidir:

28 Ağustos 2020, Cuma

TÜİK Ağustos ayı Ekonomik Güven Endeksi verilerini açıklayacak. Temmuz ayında endeks 82,2 seviyesine gerilemişti. Ekonomik Güven Endeksi’nin alt endekslerini Tüketici Güven Endeksi, Reel Kesim Güven Endeksi ve Sektörel Güven Endeksleri oluşturmaktadır. Geçen hafta açıklandığı üzere Tüketici Güven Endeksi Ağustos ayında aylık 1,3 puan azalışla 59,6 seviyesine geriledi. Bu verinin etkisinin endeks üzerinde sınırlı olacağını düşünüyorum zira Ekonomik Güven Endeksi, alt endekslerine bakıldığında Hizmet Sektörü Güven Endeksi ile görece olarak daha yakın hareket etmektedir. Dolayısıyla Salı günü açıklanacak olan Sektörel Güven Endeksleri verilerindeki seyir önemli olacak.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın makro-ekonomi gündemi: Güven endeksleri, kapasite kullanım oranı, Fed para politikası toplantısı, enflasyon raporu, dış ticaret ve turizm

27 Temmuz 2020, Pazartesi

Temmuz ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı (KKO), Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE) ve sektörel güven endeksleri açıklanacak. Haziran ayında KKO bir önceki aya göre yüzde 3,4 puan artışla %66 seviyesine, RKGE 15,7 puan artışla 92,6 seviyesine, hizmet sektörü güven endeksi 12,2 puan artışla 58,2 seviyesine, perakende ticaret sektörü güven endeksi 14,3 puan artışla 91,5 seviyesine, inşaat sektörü güven endeksi ise 20,6 puan artışla 83,0 seviyesine yükselmişti. Verilerdeki yükselişin ana sebebi KOVİD-19 kaynaklı kısıtlamaların Mayıs ayında gevşetilmesine başlanmasıyla oldu. Temmuz ayı IHS Markit ilk tahminlerine göre en büyük ticaret ortağımız olan Euro Bölgesi imalat sektöründe Temmuz ayında büyüme kaydedilmesi Türkiye’nin sanayi üretiminde Temmuz ayında iyileşmenin süreceği ihtimalini ortaya koydu. KKO ve RKGE verilerinde bu ipuçlarına odaklanacağız. Sektörel güven endeksleri gelişmeleri ise yurt içi talepteki seyir hakkında ipucu verecek.

29 Temmuz 2020, Çarşamba

ABD merkez bankası Fed olağan para politikası toplantı kararını açıklayacak. %0-0,25 seviyesindeki hedef faiz olan politika faizinde değişiklik yapılması beklenmiyor. Fed tarafından yapılan ve tüm ülkeyi kapsayan bir anket çalışması olan ve en son 15 Temmuz’da yayınlanan Beige Book raporunda kapanmaların azalmasıyla birlikte ekonomik aktivitenin toparlansa da KOVİD-19 öncesi seviyelerinin hayli gerisinde performans gösterdiği, işsizliğin azalmasına rağmen maaşların düştüğü, girdi ve satış fiyatlarının ise nispeten yatay kaldığı belirtilmişti. Ek olarak, Fed yöneticilerinin yaptığı en son konuşma ise 14 Temmuz’da yapılan Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lael Brainard’a ait. Brainard, aşağı yönlü risklerin korunduğunu, ikinci dalganın belirsizlikleri artıracağını, mali ve parasal desteğin önemini koruduğunu dile getirmişti. Fed Temmuz ayında yaptığı duyurularda ekonomiyi canlandırmak ve finansal desteği sürdürmek adına kredi olanaklarını yaygınlaştırıcı aksiyonlar almıştı.

Merkez Bankası (TCMB) 2. çeyrek Enflasyon Raporunu yayınlayacak. Nisan sonunda yayınlanan 1. çeyrek Enflasyon Raporunda 2020 yılı sonu enflasyon tahminini önceki %8,2’den %7,4’e düşürmüş 2021 yıl sonu ve orta vade enflasyon hedeflerini sırasıyla %5,4 ve %5,0 ile sabit tutmuştu. 23 Temmuz tarihli para politikası toplantısında TCMB, yıl sonu enflasyon hedefleri üzerinde yukarı yönlü risklere (salgına bağlı birim maliyet artışlarının yansımalarıyla çekirdek enflasyon göstergelerinin eğilimlerinde yükseliş ve gıda enflasyonu) dikkat çekerek %8,25 seviyesindeki politika faizini değiştirmemişti. Enflasyon Raporunda enflasyon tahminleri ve ekonomik beklentilere odaklanacağız.

Sanayi ve hizmet sektörlerindeki gelişmeleri ortaya koyan ve sanayi üretimi verisinin ön göstergelerinden olan Temmuz ayı SAMEKS (Satın Alma Müdürleri Endeksi) endeksi verileri açıklanacak. Sanayi ve hizmet endekslerinin bileşiminden oluşan SAMEKS Bileşik Endeksi Haziran ayında aylık 3,5 puan artışla 49,3 seviyesine, hizmet endeksi 2,1 puan artışla 46,3 seviyesine, sanayi endeksi 7,0 puan artışla 56,7 seviyesine yükselmişti. Endeksin 50 seviyesi üzerindeki değerler sektörde önceki aya göre büyümeye işaret ediyor.

KOVİD-19 etkisiyle daralma yaşayan turizm sektörüne ait Haziran ayı verileri açıklanacak.

Haziran ayı dış ticaret verileri açıklanacak. Mayıs ayında ihracat ve ithalat önceki aya göre sırasıyla %12 ve %3 artış kaydetmişti. TİM verilerini göre Haziran ayında Genel Ticaret Sistemine göre hesaplanan ihracat verisi önceki aya göre %35 artışla 13,5 milyar dolar oldu. Haziran ayı bütçe verileri ise altın hariç ithalat hacminde önceki aya göre yüksek bir artış göreceğimize işaret ediyor.  

30 Temmuz 2020, Perşembe

Temmuz ayı Ekonomik Güven Endeksi açıklanacak. Haziran ayında endeks aylık 11,8 puan artışla 73,5 seviyesine yükseldi. Endeksin parametrelerinden olan TÜİK Tüketici Güven Endeksi Temmuz ayında önceki aya göre 1,8 puan azalışla 61,0 seviyesine geriledi. Ekonomik Güven Endeksinin hesaplanmasında Tüketici Güven Endeksi, Reel Kesim Güven Endeksi ve Sektörel Güven Endeksleri baz alınıyor. Tarihsel olarak bakıldığında Ekonomik Güven Endeksi verisi Hizmet Sektörü Güven Endeksi ile yüksek korelasyona sahip olmakla birlikte RKGE ve Perakende Ticaret Güven Endeksi ile paralel seyrediyor. Bu sebeple Pazartesi günü açıklanacak veriler Ekonomik Güven Endeksine dair daha sağlıklı tahmin yapmamıza yardımcı olacak.

Dr. Fulya Gürbüz

Cari işlemler açığındaki artış Nisan ayında da sürecek

Merkez Bankası Mart ayı ödemeler dengesi verilerini açıkladı. Şubat ayında 1,23 milyar dolar açık veren cari işlemler dengesi Mart ayında 4,92 milyar dolar açık verdi. Haftalık veri takvimi yazımda cari açığın 3-6 milyar dolar arasında gelmesini bekliyordum. Tahmin edemediğim Mart ayında 1,73 milyar dolarlık altın ithalatı, hizmetler dengesinde ise 0,8 milyar dolarlık azalma cari açığın 5 milyar dolara kadar yükselmesine sebep oldu. Gelin, ana kalemler olarak cari açığı artıran, azaltan kalemleri ortaya çıkaralım:

Yukarıdaki grafikten gördüğümüz gibi ihracat ve ithalat arasındaki farkı gösteren dış ticaret açığı arttıkça cari açık da artıyor, azaldıkça cari açık da düşüyor. Cari açığı azaltıcı ana kalemler seyahat ve taşımacılık (yolcu ve navlun gibi) gelirlerindeki artış olurken yatırım gelirlerindeki (doğrudan yatırım, portföy yatırımları gibi) azalma da cari işlemler açığını olumsuz etkiliyor.

Elbette ihracat yapmak ve tüketmek için başta enerji ve ara mal (hammadde) olmak üzere ithal girdilere ihtiyacımız var. Dolayısıyla, cari açık nasıl cari fazlaya döner sorusuna kademeli olarak ithalat bağımlılığını azaltacak adımların atılması gerekli. Örneğin yerli ve milli üretimi artırmak, eğitimde kalifiye teknik eleman ihtiyacına cevap verebilir olmak, beyin göçünü tersine çevirecek sürdürülebilir bir büyüme hikayesi yazmak ve adımları atmak, yüksek teknolojili ürün üretim ağını genişletmek, ihtiyacımız kadarını tüketmek, tasarrufları artırmak, turizmde yüksek gelir grubuna dahil olan turist sayısını artırabilmek, dijitalleşme, adalet sistemine güvenin artması gibi.

Dr. Fulya Gürbüz

Cari açıkta artış sinyali: Dış ticaret açığı Mart ayında 5,4 milyar dolara yükseldi, net turizm gelirleri yarı yarıya düştü

Ekonomik büyümenin yapı taşlarından olan dış ticaret verileri Mart ayında ihracatta güç kaybına işaret etti. İhracat Mart ayında önceki aya göre 1,2 milyar dolar azalarak 13,4 milyar dolara geriledi. İhracatta önceki aya göre %8,3, önceki yılın aynı ayına göre %17,8’lik düşüş yaşandı. En son 2019 yılı Ağustos ayında 13,2 milyar dolar ihracat gerçekleşmiş, o tarihten 2020 yılı Şubat sonuna kadar ortalama 15 milyar dolarlık ihracat performansı ortaya konmuştu. İthalat tarafında ise Mart ayında önceki aya göre 1,2 milyar dolarlık bir artışın etkisiyle ithalat hacmimiz 18,8 milyar dolar seviyesine yükseldi. Aylık bazda artış %7, yıllık bazda artış %3 oldu. Böylece ihracat ile ithalat arasındaki sayısal farkı gösteren dış ticaret dengesi Mart ayında 5,4 milyar dolar açık verdi. En son 2018 yılı Temmuz ayında 6,2 milyar dolar dış ticaret açığı kaydedilmişti.

12 aylık toplam büyüklüğü olarak baktığımızda ihracat geçen ay Şubat ayında 182 milyar dolar ile rekor kırmıştı. Mart ayında 12-aylık toplam ihracat 179,1 milyar dolara geriledi.

Benzer şekilde 12-aylık toplam büyüklük olarak ithalat verilerini değerlendirdiğimizde ihracattaki yükselişin ithalat hacminde de yükseliş getirdiğini anlıyoruz. 2019 yılı ekim ayından 2020 yılı Mart sonuna kadar 6 aylık süreçte 12-aylık toplam ithalat büyüklüğü 203 milyar dolardan 215,5 milyar dolara yükseldi.

Şimdi de ihracat, ithalat ve dış ticaret dengesindeki aylık gelişmeleri aynı grafik üzerinde inceleyelim. İhracat hacmi son 5 aylık süreçte ardı ardına gerilerken, ithalat Mart ayında artış kaydediyor. Bu artışta altın ithalatındaki önceki aya göre 445 milyon dolarlık artış, hava taşıtları ve parçaları ithalatındaki 244 milyon dolarlık artış , motorlu kara taşıtları ithalatındaki 177 milyon dolarlık artış ve Kazan, makine, alet ve parçaları ithalatındaki 176 milyon dolarlık artışlar etkili oldu. İhracattaki aşağı doğru eğilim ve ithalattaki artışın devam etmesi dış ticaret açığının artmasında etkili oluyor.

Mart ayı dış ticaret verilerine ek olarak turizm verileri de açıklandı. Buna göre Mart ayında ülkemizi 718 bin 97 turist ziyaret etti. Şubat ayında 1 milyon 733 bin turist ziyaret etmişti. Koronavirüsün hava taşımacılığını etkilemesi sebebiyle ülkeye gelen turist sayısı %59 azalış gösterdi. Aynı paralelde net turizm gelirleri de Şubat ayına göre %47 azalışla 788 milyon dolara geriledi. Dolayısıyla söz konusu veriler Mart ayında cari işlemler dengesini olumsuz etkileyecek gelişmeler olarak karşımıza çıkarıyor.

Dr. Fulya Gürbüz

Hazine, Şubat ayındaki 4 milyar dolarlık eurobond ihracıyla ödemeler dengesini destekledi

Hafta başında ekonomik gündemle ilgili beklentilerimi yazarken Şubat ayında cari işlemler dengesinin kabaca dış ticaret, turizm, yabancı yatırımcıların hisse senedi ve tahvil/bono stoklarını baz alarak 4 milyar dolar açık vereceğini tahmin etmiştim. Merkez Bankası verilerine göre cari işlemler dengesi Şubat ayında 1,23 milyar dolar açık verdi. Nerede hata yaptım? Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın Şubat ayında ihraç ettiği 4 milyar dolarlık eurobond tutarını dikkate almamışım. Kendime ders: “Uykusuzluğa yenilme”.

Dersimi aldığıma göre Şubat ayı cari işlemler dengesi verilerini inceleyelim:

TCMB tanımına göre cari işlemler hesabı bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler (yurt dışında yerleşikler) ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemleri gösteriyor. Buna göre;

. Dış ticaret dengesi açık verdi (- 1,9 milyar dolar)
. Taşımacılık dengesi (+ 1,0 milyar dolar)
. Seyahat dengesi (+ 0,9 milyar dolar)
. Ücret ödemeleri (- 0,7 milyar dolar)
. Yatırım dengesi açık verdi (- 0,6 milyar dolar)

Yukarıdaki beş ana kalemi topladığımızda cari işlemler dengesinin Şubat ayında kabaca 1,3 milyar dolar açık verdiğini hesaplıyoruz. TCMB’nin açıkladığı cari açık rakamı ise 1,23 milyar dolar.
Bakalım 1,23 milyar dolarlık cari açık Şubat ayında nasıl finanse edilmiş:

. Doğrudan yatırımlar açık verdi (- 0,3 milyar dolar)
. Portföy yatırımları açık verdi (- 0,4 milyar dolar)
. Efektif ve mevduatlar açık verdi (- 4,1 milyar dolar)
. Krediler (+ 0,5 milyar dolar)
. Ticari krediler (+ 1,2 milyar dolar)
. Rezerv varlıklar (+ 3,0 milyar dolar)

Yukarıdaki altı kalemi topladığımızda -0,1 milyar dolara ulaşıyoruz.

Dolayısıyla 1,23 milyar dolarlık cari işlemler açığına, finans hesabından bir katkı gelmemiş. Ancak söz konusu açık kapanmış. Nasıl mı? Ödemeler dengesinde yer alan ve nereden geldiği bilinmediği için “Net Hata Noksan” olarak adlandırılan 1,1 milyar dolarlık kalemden.

TİM verilerine göre Mart ayında ihracatın 1 milyar dolar azaldığını görüyoruz. Mart ayı PMI verileri yeni ihracat siparişlerinin yurt içi siparişlere göre daha sert azaldığını ortaya koymuştu. İthalattaki azalmanın büyüklüğü, dış ticaret açığının cari işlemler dengesi üzerindeki etkisini belirleyecek.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın makro-ekonomi verileri: Güven endeksleri, turizm, kapasite kullanım oranı

23 Mart 2020, Pazartesi

Mart ayı TÜİK tüketici güven endeksi açıklanacak. (Şubat 2020: 57,4)

Şubat ayı turizm verileri açıklanacak. (Ocak 2020: 1,79 milyon turist)

25 Mart 2020, Çarşamba

Mart ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı açıklanacak. (Şubat 2020: %76)

Mart ayı reel kesim güven endeksi açıklanacak. (Şubat 2020: 106,9)

Mart ayı sektörel güven endeksleri açıklanacak. (Şubat 2020: Hizmet 94,9, Perakende Ticaret 99,2, İnşaat 77,0)

26 Mart 2020, Perşembe

İngiltere Merkez Bankası politika faiz kararını açıklayacak.

27 Mart 2020, Cuma

Mart ayı ekonomik güven endeksi açıklanacak. (Şubat 2020: 97,5)

Cari işlemler dengesinde bozulma devam ediyor

TCMB verilerine göre 2019 yılı Aralık ayında cari işlemler açığı, 2018 yılının Aralık ayına göre 1.731 milyon ABD doları artarak 2.798 milyon ABD doları olarak gerçekleşti. Bunun sonucunda, 2019 yılının 12-aylık toplam cari işlemler fazlası 1.674 milyon ABD dolara geriledi.

Kaynak: TCMB, TDM

Merkez Bankasının tanımına göre ödemeler dengesi, geniş anlamıyla, bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler (yurt dışında yerleşikler) ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanan istatistiki bir rapordur.

2019 yılı Aralık ayında yurt içi yerleşikler ile yurtdışı yerleşikler arasında yapılan ekonomik işlemlerden birkaçını inceleyelim:

. Aralık ayında 15 milyar dolarlık ihracata karşılık 17,6 milyar dolarlık ithalat gerçekleşti. Böylece oluşan dış ticaret açığı önceki aya göre 2,2 milyar dolar artışla 2,1 milyar dolara yükseldi.

. Seyahat net gelirleri önceki aya göre 0,4 milyar dolar azalışla 1,1 milyar dolar oldu.

Cari işlemler dengesi, dış ticaret dengesi ve seyahat net gelirindeki eğilimi grafiksel olarak görelim:

Kaynak: TCMB, TDM

Aylık veriler olarak görülen yukarıdaki grafikten, dış ticaret açığındaki artış ve turizm gelirindeki azalışın cari işlemler açığındaki artışta ekili olduğunu anlıyoruz. Koronavirüs salgınının küresel ticarette (özellikle de en büyük ticaret ortağımız olan Almanya ekonomisinde) yaratacağı olası zayıflama ihracat performansımız açısından aşağı yönlü risk oluşturuyor. Bu da cari işlemler açığında artışı beraberinde getirecektir.

Şimdi de son 12-aylık toplamlar olarak yeni bir grafik çizelim:

Kaynak: TCMB, TDM

12-aylık toplamları dikkate aldığımızda yukarıdaki grafik, havaların ısınmasıyla birlikte turizm gelirlerindeki artışın cari işlemler dengesi üzerinde olumlu etkisi olacağına işaret ediyor.

Öte yandan ihracatta nispeten yatay bir seyir izlenirken ithalattaki artışın hızlanması cari işlemler hesabında bozulmaya sebep oluyor.

İç talepte artışın devam etmesi cari açığın artmasında etkili olacaktır ancak Türk lirasında yaşanan değer kaybı fren görevi görebilir.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın makro-ekonomi veri gündemi: işsizlik, sanayi üretimi, dış ticaret endeksleri, perakende ticaret, ödemeler dengesi, TCMB beklenti anketi

10 Şubat 2019, Pazartesi

2019 yılı Kasım dönemi işgücü verileri açıklanacak. Ekim döneminde işsizlik oranı %13,43, tarım dışı işsizlik oranı %15,73 seviyesine gerilemişti. Mevsimsellik etkilerinden arındırılmış verilere göre işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranları sırasıyla %13,60 ve %15,9 seviyelerine geriledi. İç talep ağırlıklı sanayi üretimindeki artış eğilimi imalat sektörü istihdamında artış görme ihtimalimizi, dolayısıyla da işsizlik oranında azalma ihtimalini artırıyor. İnşaat sektörüne ilişkin istatistikler ise sektörde iyileşmeye işaret etmediğinden istihdam piyasasına olumlu bir katkısı olmayacak. Perakende ticaret tarafındaki hareketlilik istihdama olumsuz yansımayacak. Aşağıdaki grafik, işsizlik oranındaki iyileşmeyi gösteriyor.


12 Şubat 2019, Çarşamba

2019 yılı Aralık ayı dış ticaret hacim ve birim değer endeksleri açıklanacak. Takvim ve mevsimsellikten arındırılmış ithalat hacim endeksi Kasım ayında bir önceki aya göre %2,8, ithalat hacim endeksi %1,2 artış kaydetmişti. İhracat hacim endeksi Temmuz 2019’dan bu yana yatay bir seyir izlerken, ithalat hacim endeksi yukarı yönlü bir seyir izliyor. Diğer bir ifadeyle, ihracatın büyümeye katkısı azalırken, iç talepteki artış üretim dolayısıyla da büyümeye olumlu yansıyor. Aşağıdaki grafik ithalat ve ihracat hacim endekslerindeki seyri gösteriyor.

13 Şubat 2019, Perşembe

2019 yılı Aralık ayı sanayi üretimi verileri açıklanacak. Sanayi üretimi Kasım ayında yıllık %4,3, aylık %6,6 büyüme kaydetmişti. Takvim ve mevsimsellikten arındırılmış sanayi üretimi ise bir önceki aya göre %0,6’lık artış kaydetmişti.

2019 yılı Aralık ayı perakende ticaret endeksleri açıklanacak. Kasım ayında mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış perakende satış hacim endeksi bir önceki aya göre %1,7, perakende ciro endeksi %3,0 artış kaydetmişti. Aşağıdaki grafik, perakende satış ve sanayi üretim endekslerinin aylık seyrini gösteriyor. Perakende ticaretteki artış eğiliminin sanayi üretimini desteklediğini görüyoruz.

14 Şubat 2019, Cuma

2019 yılı Aralık ayı ödemeler dengesi verileri açıklanacak. Kasım ayında 0,5 milyar dolar cari işlemler açığı kaydedilmişti. Aralık ayında önceki aya göre turizm gelirlerinde ve ihracat hacmindeki azalış ile ithalat hacmindeki artışın etkisiyle cari işlemler açığının 3 milyar dolar seviyesine yükselmesini tahmin ediyoruz. Aşağıdaki grafik dış ticaret açığındaki artış ve turizm gelirlerindeki azalmanın cari işlemler açığının artmasında etkili olduğunu gösteriyor.

Şubat ayı TCMB Beklenti Anketi sonuçları açıklanacak. Ocak ayı verilerine göre yılsonu TÜFE tahmini önceki %11,6’dan %10’a, TCMB ağırlıklı fonlama maliyeti beklentisi %12,4’ten %11,3’e gerilemiş; yılsonu Dolar/TL beklentisi 5,817’den 6,408’e, yılsonu GSYH büyüme tahmini %0,4’ten %3,4’e yükselmişti. ABD’de Cuma günü açıklanan tarım dışı istihdam verileri işsizlik oranının Aralık ayındaki %3,5 seviyesinden Ocak ayında %3,6 seviyesine yükseldiğini gösterdi. ABD’de düşük enflasyon dinamikleri ve işsizlik oranındaki yükseliş Fed’in faizlerde değişiklik yapması için bir ortam sağlamıyor. Bu gelişme TCMB’nin elini hafifleten bir gelişme. Ek olarak, Türkiye’de enflasyon dinamiklerindeki sıcaklığı da dikkate aldığımızda 19 Ocak’ta faiz kararını vermek üzere toplanacak TCMB’den faiz değişikliği beklemiyoruz. TCMB, en son 16 Ocak tarihli toplantısında politika faizini %12’den %11,25’e düşürmüştü.

Ocak ayı konut satışları açıklanacak. Aralık ayında konut satışları aylık 63,702 artışla 202,074’e yükselmişti.

Ocak ayı tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım ÜFE) verileri açıklanacak. (Aralık 2019: %,2,2 ç/ç, %16,1 y/y)

Dr. Fulya Gürbüz

İthalattaki hızlanma, cari açık için iyi bir haber değil

2019 yılı Aralık ayı dış ticaret ve turizm geliri verilerine göre;

. İthalattaki hızlanma ve ihracattaki yatay seyre bağlı olarak dış ticaret açığı Ekim 2019’dan bu yana artışını sürdürüyor.

. Net turizm geliri Aralık ayında önceki aya göre 0,5 milyar dolarlık bir gerileme yaşadı.

Dış ticaret ve turizm verileri, cari işlemler dengesi üzerinde nasıl bir etkiye sahip?

. İhracat ve ithalat arasındaki farkı gösteren dış ticaret dengesindeki bozulma, cari işlemler dengesini bozan önemli bir faktördür. Küresel ticarette hareketlenme olmadığı sürece, ihracat performansı cari dengeyi önemli ölçüde iyileştirecek bir etkiye sahip olmayacak. Öte yandan, 2019 yılı son çeyreğinde ithalat hacmi iç talebin desteğiyle artış kaydetti. İç talepteki artış, cari açık üzerindeki baskıyı artıracaktır.

. Sonbaharla birlikte net turizm gelirlerindeki azalma, cari işlemler dengesini bozan bir diğer önemli faktör olmaya devam ediyor. Havaların ısınmaya başlayacağı Mart ayı ile birlikte turizm gelirlerindeki artış, cari işlemler dengesini olumlu yönde etkilemeye başlayacak.

Sonuç olarak, Aralık ayı dış ticaret ve turizm verilerine bağlı olarak, Eylül 2019’dan beri aralıksız yükselen cari işlemler açığındaki artış Aralık ayında da devam edecek.

Ocak ayına ilişkin ipucu var mı?

İstanbul Sanayi Odası, Ocak ayı Türkiye İmalat PMI (Satın Alma Yöneticileri Endeksi) sonuçlarını yayınladı. Endeks, Aralık ayına göre 1,8 puan artışla 51,3 seviyesine yükseldi. Endeksin 50 seviyesinin üzerindeki değerler sektörün büyüdüğünü, altındaki değerler ise daraldığını gösteriyor. Rapora göre, yeni yurt içi ve ihracat siparişleri Ocak ayında yükseldi. Hatta, yeni ihracat siparişleri endeksi, beş aydan sonra ilk kez Ocak ayında büyüme bölgesine geçti.

MÜSİAD’ın yayınladığı Ocak ayı SAMEKS verileri de imalat sektöründe İSO PMI sonuçlarını destekledi, yeni siparişler önceki aya göre artış gösterdi.

Merkez Bankasının yayınladığı Ocak ayı Reel Kesim Güven Endeksi raporuna göre ise imalat sektöründe mevcut ihracat siparişleri önceki aya göre düştü, iç piyasa siparişleri önceki aya göre yükseldi.

Her iki rapordan, ithalattaki artışın Ocak ayında hızlandığı sonucunu çıkartıyoruz ki bu, cari denge için iyi bir haber değil.

Dr. Fulya Gürbüz