Ekonomide büyümenin anahtarı aşıda

Ekonomide büyümenin kilidini bilginin küreselleştiği mevcut pandemi sürecinde aşıların etkinliği, virüsün yapısındaki değişikliklere uyumları ve aşılama süreci açacak.

Çember daralıyor derken Covid-19 hanemize girdi. 14-18 Aralık haftasının başında kızım ve hemen ardından oğlum Covid-19 virüsüne yakalandılar. Evde izolasyon, hijyen tedbirleri ve maske kullanımı sayesinde virüse maruz kalmadım. Kadıköy İlçe Sağlık Müdürlüğünün sürekli takibinde olmamız, süreci atlatmakta önemli bir faktör oldu. Tüm İlçe Sağlık çalışanlarına sonsuz teşekkürlerimi iletiyorum.

Gelelim makro-ekonomik verilerden uzak kaldığım son 11 gündeki gelişmeleri anlamaya. Öncelikle sanayi üretimi.

14 Aralık’ta TÜİK Ekim ayı sanayi üretimi endeksini, 22 Aralık’ta da Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) Kasım ayı otomotiv sektörü verilerini açıkladı.

Sanayi üretimi Ekim ayında bir önceki aya göre %1,1 artış kaydetse de artış hızı Eylül ayındaki %1,7’lik artışın gerisinde kaldı. Sanayi üretimi, Mayıs ayında bir önceki aya göre %18,2’lik sert yükselişin ardından son 4 aydır artışını yavaşlayarak da olsa sürdürüyor.

Aşağıdaki grafikte gri çubuklar sol eksendeki sanayii üretimi endeksini, mavi çizgi sağ eksendeki otomotiv sektörü toplam üretimini, kırmızı çizgi ise yine sağ eksendeki otomotiv sektörü ihracat verilerini gösteriyor.

Grafikte Ağustos aylarında dikkat çeken düşüşlerin sebebi, Ağustos ayının otomotiv sektörünün tatil yaptığı döneme denk geliyor olması.

Yukarıdaki grafiği incelediğimizde; otomotiv ihracatının otomotiv üretimini, otomotiv üretiminin ise sanayi üretimini doğrudan etkilediğini görebiliyoruz.

Türkiye’nin toplam ihracatının en büyük payını otomotiv sektörü ihracatı oluşturuyor. Türkiye, ihracatının en büyük kısmını ise Almanya’ya yapıyor. Dolayısıyla Türkiye’de sanayi üretiminin Almanya’daki talep şartlarından doğrudan etkilendiğini söylemek yanlış olmayacaktır.

Aşağıdaki grafiği tradingeconomics.com’dan aldım. Mavi çizgi sol eksendeki Almanya’nın otomotiv üretimini, siyah kesikli çizgi ise sağ eksendeki Türkiye’nin otomotiv üretimini gösteriyor. Tarihsel olarak bakıldığında, her iki ülkenin otomotiv üretimindeki artış ve azalışlar paralel seyrediyor.

Ancak grafikte bariz bir şekilde dikkatimizi çeken, Kasım ayında Almanya’nın otomotiv üretimi artarken, Türkiye’nin otomotiv üretiminde gerileme yaşanmış olması. Söz konusu gerilemenin sebeplerini araştırdığımızda;

. Kasım ayı TİM ihracat verilerine göre Almanya’ya yapılan ihracatın Ekim ayına göre gerilediğini,

. Kasım ayı İSO imalat sanayi PMI endeksine göre Türkiye’de yeni ihracat siparişlerinin Ekim ayına göre ivme kaybettiğini,

. IHS Markit Almanya imalat sektörü PMI verilerine göre Almanya’nın ihracat siparişlerindeki artışın Kasım ayında ivme kaybı yaşadığını görüyoruz.

Özellikle en büyük ticaret ortaklarımız olan Euro Bölgesi ve İngiltere’de Covid-19 kaynaklı kapatmaların sıkılaştırılmaya başlandığı Kasım ayında Türkiye’nin ihracatının bir önceki aya göre azalması, sanayi üretiminde de Kasım ayında güç kaybı yaşanacağı ihtimalini artırıyor.

Peki, Aralık ayı ile birlikte sanayi üretiminde nasıl bir tablo bizi bekliyor?

Avrupa’da kapatmaların Aralık ve Ocak aylarında sürecek olması Türkiye’nin üretim performansı üzerinde olumsuz etki yaratacak. Nitekim Avrupa Merkez Bankası (AMB), 10 Aralık tarihli toplantı kararında pandemi ve aşılamaya yönelik artan belirsizliklere vurgu yapılırken negatif faiz politikasını sürdürecekleri belirtilmişti. İngiltere Merkez Bankası da 17 Aralık tarihli toplantısında pandemi kaynaklı kapatmaların 2021 yılı ilk çeyreğine yönelik büyüme beklentilerini aşağı çekeceği vurgulandı. Ek olarak, Almanya ve Çin arasındaki ticaretin Uzak Doğu’da pandemi kaynaklı kapatmalardan doğrudan etkilenecek olması dikkatleri aşı konusundaki gelişmelere çekiyor.

Öte yandan, 16 Aralık tarihli toplantısında Amerikan merkez bankası Fed ekonomik aktivite, işsizlik ve enflasyon üzerinde ağır sonuçları olan pandeminin yarattığı sağlık sorunlarının orta vadede ekonomik görünüm üzerinde dikkate değer bir risk oluşturduğu ve ekonominin seyrinin tamamen virüsün seyrine bağlı olduğu belirtildi.

Bununla birlikte, 20 Ocak’ta resmen başkanlık koltuğuna oturacak olan Biden’in ticari ve siyasi ilişkileri diyalog yoluyla sürdüreceği vaadi, Trump yönetimine göre daha ılımlı bir tablo ihtimalini ortaya koyuyor. Bu, elbette risk algısı üzerinde olumlu bir etki yaratacaktır ancak küresel ekonomide büyümenin kilidini bilginin küreselleştiği mevcut pandemi sürecinde aşıların etkinliği, virüsün yapısındaki değişikliklere uyumları ve aşılama süreci açacak.

Yüksek enflasyonu yüksek faizle dizginlemeye çalışan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına ise hükümetin reformlar yoluyla destek vermesi bekleniyor. İşsizliğin arttığı, gelirlerin azaldığı hem Türkiye ekonomisini hem de küresel ekonomiyi 2021 yılında çok zorlu bir süreç bekliyor. Anahtar ise pandeminin seyri ve aşıda.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın makro-ekonomi gündemi: İhracat, ithalat, küresel imalat ve hizmet sektörü PMI, enflasyon, Fed ve BoE faiz kararları, nakit bütçe, ABD işsizlik oranı

2 Kasım 2020, Pazartesi

TÜRKİYE VE KÜRESEL İMALAT SEKTÖRÜ PMI VERİLERİ

IHS MARKIT tarafından 23 Ekim’de açıklanan ilk tahminlere göre en büyük ticaret ortağımız olan Almanya imalat sektörü PMI verisi 58 değeri ile son 30 ayın, üretim PMI ise 62,4 değeri ile son 116 ayın en yüksek değerlerine ulaştı. Endeksin 50 seviyesi üzerindeki değerler sektörde önceki aya göre büyüme olduğuna işaret ediyor. Söz konusu yükselişte, başta Çin olmak üzere Asya, ABD ve Avrupa’dan gelen siparişlerdeki artış etkili oldu. Benzer şekilde öncü ticaret ortaklarımızdan İngiltere imalat sektörünü de Ekim ayında Asya, ABD ve Avrupa kaynaklı ihracat siparişleri destekledi. Öte yandan ABD imalat sektörü Ekim ayında büyüme eğilimini korusa da diğerlerinden farklı olarak ihracat siparişlerinde daralma yaşandı. Almanya ve İngiltere imalat sektörlerinde üretim ve ihracat taleplerinde Ekim ayında kaydedilen artış Türkiye imalat sektörü üretimi, ithalatı ve ihracatı açısından da iyimser bir görünüm ortaya koyuyor. Geçen hafta açıklanan mevsimsellikten arındırılmış Ekim ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı daha yavaş bir hızla olsa da Mayıs ayından beri yükselişini sürdürürken; reel kesim güven endeksi (RKGE), yatırım harcamalarında Şubat 2020’den bu yana ilk kez büyüme kaydedildiğini, stoklarda ise artışın sürdüğüne işaret etti. SAMEKS Sanayi Endeksi ise imalat sektöründen farklı olarak yeni siparişlerde bozulmanın önceki aya göre hızlandığına işaret etti. Krediler tarafında ise BDDK verilerine göre Ekim ayının ilk 3 haftasında kredi artış hızında yavaşlama eğiliminin sürdüğünü görüyoruz. Pazartesi açıklanacak olan İSO Türkiye İmalat Sektörü PMI endeksinde ihracat ve yurt içi talep tarafındaki işaretleri alacağız. TİM ve Ticaret Bakanlığının yayınlayacağı Ekim ayı dış ticaret verileri de söz konusu gelişmeyi teyit edip etmediğini gösterecek.

3 Kasım, 2020, Salı

EKİM AYI ENFLASYON VERİLERİ

AA Finans anketine göre Ekim ayı TÜFE beklentisi ortalaması aylık %2,01 artış ve yıllık %11,76 artışa işaret ediyor. Türk lirası ortalama olarak Ekim ayında önceki aya göre %4,81 değer kaybetti. Eylül ayındaki değer kaybı %3,51 iken Ekim ayında yılbaşına göre değer kaybı %34,94 oldu.

4 Kasım 2020, Çarşamba

KÜRESEL HİZMET SEKTÖRÜ PMI VERİLERİ

23 Ekim’de açıklanan IHS MARKIT Hizmet Sektörü PMI verileri ABD dışında Japonya, Euro Bölgesi ve İngiltere hizmet sektörlerinde Eylül ayına göre bozulma işaretleri vermişti. Yeni verilerle dünyanın geri kalan ülkelerindeki eğilimi anlayacağız.   

5 Kasım 2020, Perşembe

ABD MERKEZ BANKASI (FED) FAİZ KARARI

ABD ekonomisi pandeminin patlak verdiği 2020 yılı 2. çeyreğinde, önceki çeyreğe göre yıllıklandırılmış olarak %31,4 daralmasının ardından 3. çeyrekte %33,1 büyüme kaydetti. ABD, GSYH büyüme verilerini çeyrek bazda yıllıklandırılmış olarak yayınlıyor. Kafa karışıklığını önlemek adına ABD ekonomisinin ilk çeyrekte önceki çeyreğe göre %1,3 daraldığını, 2. çeyrekte önceki çeyreğe göre %9,0 daraldığını, 3. çeyrekte ise önceki çeyreğe göre %7,4 büyüdüğünü dikkatinize sunayım. ABD ekonomisi son çeyreğe ise olumlu başladı. IHS Markit PMI verilerine göre Ekim ayında hem hizmet hem de imalat sektörü üçüncü çeyrekteki büyüme eğilimini sürdürdüğünü gösterdi. Covid vaka sayılarının hızlanarak devam ettiği ABD’de 3 Kasım’daki seçimleri sonuçlarının ardından covid kaynaklı tedbirler ve teşvik paketleri ekonominin seyrine yön verecek. Böyle bir süreçte 5 Kasım tarihli toplantıda her ne kadar faizde değişiklik beklenmese de riskler ve beklentiler konusunda Fed’den gelecek mesajlar önemli olacak. Fed’in politika faiz hedef aralığı %0,0-0,25 seviyesinde bulunuyor. 16 Eylül tarihli toplantı kararında Fed söz konusu politika faizinin maksimum istihdam ve %2’lik enflasyon hedeflerine ulaşılana kadar mevcut seviyesinde tutulacağı, hanehalkı ve şirketlerin kredi ihtiyaçlarını desteklemek amacıyla önümüzdeki aylarda satın alınacak devlet tahvil ve ipoteğe dayalı menkul kıymetlerin (MBS) miktarında artışa gidileceği ifade edilmişti.

İNGİLTERE MERKEZ BANKASI (BOE) FAİZ KARARI

Dünyanın altıncı büyük ekonomisi olan İngiltere’de Merkez Bankası (BoE) ekonomide hızlanma işaretlerine rağmen pandemi ve Brexit risklerine istinaden 17 Eylül tarihli para politikası toplantısında %0,1 seviyesindeki politika faizini korumuş, ek teşvik paketleri ve negatif faiz konusunda kapıyı aralamıştı. İngiltere ekonomisi 2020 yılı ilk çeyreğinde önceki çeyreğe göre %2,5, ikinci çeyreğinde ise önceki çeyreğe göre %19,8 daralma kaydetmişti. 20 Ekim’de BoE Para Politikası Kurulu Harici Üyesi olan Gertjan Vlieghe, İngiltere ekonomisini değerlendirdiği konuşmasında pandemi krizine yönelik olarak maliye politikasının para politikasına kıyasla ekonomiye daha fazla katkıda bulunduğunu, son aylarda ekonomide kaydedilen hızlanmaya rağmen artan covid tehlikesine bağlı olarak ekonomiyi rayda tutmak adına ek teşviklere ve negatif faize vurgu yaptı. Vlieghe, negatif faiz uygulayan ülkelerde talep ve enflasyonda canlanmaya ilişkin olarak bir dizi kanıt topladıklarına dikkat çekiyor. 5 Kasım tarihli toplantıda negatif faiz olmasa bile toplam 745 milyar pound hedefli devlet tahvilleri ve yatırım yapılabilir notuna sahip finans dışı şirket tahvilleri satın alımı miktarında artırım görme ihtimali yüksek. Zira Vlieghe konuşmasında negatif faiz için üç koşulun sağlanması gerektiğini savunuyor: Uygulanabilirlik, etkililik ve uygunluk.

6 Kasım 2020, Cuma

EKİM AYI NAKİT BÜTÇE VERİLERİ

Eylül ayında Hazine nakit bütçesi 30,8 milyar TL açık vermiş böylece 2019 yılında toplam 130,5 milyar TL açık veren nakit dengesi 2020 yılı ilk dokuz ayında toplam 140,7 milyar TL açık vermiş oldu.

ABD İŞGÜCÜ VERİLERİ

ABD’de işsizlik oranı Eylül ayında %7,9’a gerilerken (Nisan ayında %14,7 seviyesine yükselmişti), ortalama saatlik kazançlar yıllık %4,65 oldu.

Dr. Fulya Gürbüz

Next week’s agenda: Confidence indices, capacity utilization, Fed’s policy rate decision, inflation report, foreign trade, and tourism

July 27, 2020, Monday

July manufacturing sector capacity utilization rate (CUR), real sector confidence index (RSCI) and sectoral confidence indices will be released. Following easing of COVID-19-led-closures in May, all these macro-economic indicators started to rise in May and got momentum further in June. A hint regarding July figures came with the IHS Markit PMI flash figures of Turkey’s main trade partner Eurozone. Flash Eurozone manufacturing PMI figures rose by 3,7 points to 51,1 in July compared to previous month. Figures above 50 indicate growth in the sector.  From the perspective of the supply chain, this may be a sign for a possible improvement in Turkey industrial production in July.  We will focus on relevant hints in CUR and RSCI figures to be released on Monday. Sectoral confidence indices, on the other hand, will help us understand the course of domestic demand.

July 29, 2020, Wednesday

Fed will release its policy rate decision. The target rate, which is the policy rate, is at the range of 0-0.25 percent since March 15, the date coronavirus declared pandemic. Fed is expected to hold the policy rate unchanged in July FMOC meeting. There are two developments supporting this expectation. Firstly, the Beige Book published on July 15, pointed to improvement in economic activity with a lower performance compared to the period before Covid-19, lower wages despite decrease in unemployment, and roughly flat input and selling prices. Secondly, the latest speech made by Fed governors in July belongs to Lael Brainard. Brainard stated that downside risks are maintained, the second wave of COVID-19 would further increase uncertainties, and financial and monetary support remain important. Lastly, Fed expanded loan facilities in July to revive economic activity and maintain financial support.

Central Bank of Turkey (CBT) will release second quarter Inflation Report. CBT decreased its inflation projection for the end of 2020 from 8.2% to 7.4% and kept its inflation projections for both 2021 and medium term at 5.4% and 5% respectively in its first quarter Inflation Report. Furthermore, CBT hold its policy rate at 8.25% at monetary policy committee meeting on July 23, stressing on upward risks regarding its year end inflation projections (pandemic-related rise in unit costs leading to an increase in the trends of core inflation indicators, and food inflation). We will focus on inflation and economic projections of CBT in 2Q20 Inflation Report. 

SAMEKS (purchasing managers indices) figures for July will be released. SAMEKS is one of the main indicators showing the tendency in both industrial and services sectors. SAMEKS Composite Index rose by 3.5 points m/m to 49.3, SAMEKS Services Sector Index rose by 2.1 points m/m to 46.3, and SAMEKS Industrial Sector Index rose by 7.0 points m/m to 56.7 in June. Levels above 50 points to growth in the sector compared to the previous month.

Tourism figures for June will be released. The sector has been contracting since March 2020 when Covid-19 burst.

Foreign trade figures of June will be released. Both exports and imports increased by 12% and 13% m/m respectively in May. According to Turkish Exporters Assembly (TİM) exports rose by 35% m/m to 13,5 billion dollars in June. Furthermore, according to central government budget figures of June pointed out a robust growth in gold excluded import figures.

July 30, 2020, Thursday

Economic Confidence Index for July to be released. The index rose by 11.8 points m/m to 73.5 in June. Being one of the parameters of Economic Confidence Index, TUİK Consumer Confidence Index fell by 1.8 points to 61.0 in July. In calculation of the Economic Confidence Index, the following parameters are considered: Consumer Confidence Index, Real Sector Confidence Index, and Sectoral (Services Sector, Retail Trade Sector, and Construction Sector) Confidence Indices. Historically, the Economic Confidence Index has a high correlation with the Services Sector Confidence Index and moves in parallel with both the Real Sector Confidence Index and the Retail Trade Sector Confidence Index. Therefore, the confidence indices to be released on Monday will help us to understand the course of the Economic Confidence Index in July.

Fulya Gürbüz, Ph.D.

Haftanın makro-ekonomi gündemi: Güven endeksleri, kapasite kullanım oranı, Fed para politikası toplantısı, enflasyon raporu, dış ticaret ve turizm

27 Temmuz 2020, Pazartesi

Temmuz ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı (KKO), Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE) ve sektörel güven endeksleri açıklanacak. Haziran ayında KKO bir önceki aya göre yüzde 3,4 puan artışla %66 seviyesine, RKGE 15,7 puan artışla 92,6 seviyesine, hizmet sektörü güven endeksi 12,2 puan artışla 58,2 seviyesine, perakende ticaret sektörü güven endeksi 14,3 puan artışla 91,5 seviyesine, inşaat sektörü güven endeksi ise 20,6 puan artışla 83,0 seviyesine yükselmişti. Verilerdeki yükselişin ana sebebi KOVİD-19 kaynaklı kısıtlamaların Mayıs ayında gevşetilmesine başlanmasıyla oldu. Temmuz ayı IHS Markit ilk tahminlerine göre en büyük ticaret ortağımız olan Euro Bölgesi imalat sektöründe Temmuz ayında büyüme kaydedilmesi Türkiye’nin sanayi üretiminde Temmuz ayında iyileşmenin süreceği ihtimalini ortaya koydu. KKO ve RKGE verilerinde bu ipuçlarına odaklanacağız. Sektörel güven endeksleri gelişmeleri ise yurt içi talepteki seyir hakkında ipucu verecek.

29 Temmuz 2020, Çarşamba

ABD merkez bankası Fed olağan para politikası toplantı kararını açıklayacak. %0-0,25 seviyesindeki hedef faiz olan politika faizinde değişiklik yapılması beklenmiyor. Fed tarafından yapılan ve tüm ülkeyi kapsayan bir anket çalışması olan ve en son 15 Temmuz’da yayınlanan Beige Book raporunda kapanmaların azalmasıyla birlikte ekonomik aktivitenin toparlansa da KOVİD-19 öncesi seviyelerinin hayli gerisinde performans gösterdiği, işsizliğin azalmasına rağmen maaşların düştüğü, girdi ve satış fiyatlarının ise nispeten yatay kaldığı belirtilmişti. Ek olarak, Fed yöneticilerinin yaptığı en son konuşma ise 14 Temmuz’da yapılan Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lael Brainard’a ait. Brainard, aşağı yönlü risklerin korunduğunu, ikinci dalganın belirsizlikleri artıracağını, mali ve parasal desteğin önemini koruduğunu dile getirmişti. Fed Temmuz ayında yaptığı duyurularda ekonomiyi canlandırmak ve finansal desteği sürdürmek adına kredi olanaklarını yaygınlaştırıcı aksiyonlar almıştı.

Merkez Bankası (TCMB) 2. çeyrek Enflasyon Raporunu yayınlayacak. Nisan sonunda yayınlanan 1. çeyrek Enflasyon Raporunda 2020 yılı sonu enflasyon tahminini önceki %8,2’den %7,4’e düşürmüş 2021 yıl sonu ve orta vade enflasyon hedeflerini sırasıyla %5,4 ve %5,0 ile sabit tutmuştu. 23 Temmuz tarihli para politikası toplantısında TCMB, yıl sonu enflasyon hedefleri üzerinde yukarı yönlü risklere (salgına bağlı birim maliyet artışlarının yansımalarıyla çekirdek enflasyon göstergelerinin eğilimlerinde yükseliş ve gıda enflasyonu) dikkat çekerek %8,25 seviyesindeki politika faizini değiştirmemişti. Enflasyon Raporunda enflasyon tahminleri ve ekonomik beklentilere odaklanacağız.

Sanayi ve hizmet sektörlerindeki gelişmeleri ortaya koyan ve sanayi üretimi verisinin ön göstergelerinden olan Temmuz ayı SAMEKS (Satın Alma Müdürleri Endeksi) endeksi verileri açıklanacak. Sanayi ve hizmet endekslerinin bileşiminden oluşan SAMEKS Bileşik Endeksi Haziran ayında aylık 3,5 puan artışla 49,3 seviyesine, hizmet endeksi 2,1 puan artışla 46,3 seviyesine, sanayi endeksi 7,0 puan artışla 56,7 seviyesine yükselmişti. Endeksin 50 seviyesi üzerindeki değerler sektörde önceki aya göre büyümeye işaret ediyor.

KOVİD-19 etkisiyle daralma yaşayan turizm sektörüne ait Haziran ayı verileri açıklanacak.

Haziran ayı dış ticaret verileri açıklanacak. Mayıs ayında ihracat ve ithalat önceki aya göre sırasıyla %12 ve %3 artış kaydetmişti. TİM verilerini göre Haziran ayında Genel Ticaret Sistemine göre hesaplanan ihracat verisi önceki aya göre %35 artışla 13,5 milyar dolar oldu. Haziran ayı bütçe verileri ise altın hariç ithalat hacminde önceki aya göre yüksek bir artış göreceğimize işaret ediyor.  

30 Temmuz 2020, Perşembe

Temmuz ayı Ekonomik Güven Endeksi açıklanacak. Haziran ayında endeks aylık 11,8 puan artışla 73,5 seviyesine yükseldi. Endeksin parametrelerinden olan TÜİK Tüketici Güven Endeksi Temmuz ayında önceki aya göre 1,8 puan azalışla 61,0 seviyesine geriledi. Ekonomik Güven Endeksinin hesaplanmasında Tüketici Güven Endeksi, Reel Kesim Güven Endeksi ve Sektörel Güven Endeksleri baz alınıyor. Tarihsel olarak bakıldığında Ekonomik Güven Endeksi verisi Hizmet Sektörü Güven Endeksi ile yüksek korelasyona sahip olmakla birlikte RKGE ve Perakende Ticaret Güven Endeksi ile paralel seyrediyor. Bu sebeple Pazartesi günü açıklanacak veriler Ekonomik Güven Endeksine dair daha sağlıklı tahmin yapmamıza yardımcı olacak.

Dr. Fulya Gürbüz

Turkish Exporters Assembly: Exports increased by 7.6% m/m in May

According to Turkish Exporters Assembly (TİM), exports increased by 7.6% to 9 billion dollars in May compared to the previous month but fell by 42% year-on-year. 12-month rolling total exports fell to 152.4 billion US dollars in May due to the Covid-19 related weakness. Historical peak of 167.2 billion US dollars was recorded in February 2020.

A considerable monthly improvement in exports is not a surprise since manufacturing PMI figures of Turkey’s main exports market, Europe, exposed a slight improvement in May following a solid decline in April.

On a sectoral base, exports of industrial goods increased by 19% to 5.4 billion US dollars in May compared to the previous month. Exports of automotive industrial goods doubled on monthly basis to 1,2 billion US dollars. Besides, exports of clothing and apparel goods increased by 46% to 0,8 billion US dollars. On the other hand, export figures of iron and steel products, which are third largest industrial export goods of Turkey, sustained to decrease for the last four months to 0,8 billion US dollars in May, which is the lowest level since October 2017. As can be seen in the graph below, trade war started by Trump administration in March 2018 continues to have a negative impact on Turkey’s production and exporting of both Motor Vehicles and Spare Parts and Iron and Steel Products apart from Covid-19.

In 2019, Turkey’s top ten export markets are listed from the most to the least as follows: Germany, Italy, USA, Spain, United Kingdom, France, Israel, Netherlands, Saudi Arabia, and Iraq. The graph below shows export performance of Turkey in country basis. Bursting Covid-19 in March 2020 reflected isolation and thus sharp deterioration in production, service, and trade in April. However, manufacturing PMI figures of May showed a slight improvement in economic activity associated with easing in isolation measures. Consequently, this has created a positive impact on Turkey’s exports performance in May.

Since Turkey’s industrial production depends on importing intermediate goods, it will not be a surprise to see an increase in import figures in May. The import figures of May will be released by Turkish Statistical Institute (www.turkstat.gov.tr) at the end of June.

Fulya Gürbüz, Ph.D.

TİM verilerine göre ihracat Mayıs’ta 10 milyar dolara yükseldi

Avrupa imalat sektörü PMI verileri Nisan ayında sert düşmüştü. Mayıs ayı verileri ise sektörde kötüleşmenin kısmen zayıfladığını göstermişti. Bu da Türkiye’nin ihracat performansındaki kötüleşmenin Mayıs ayında bir miktar zayıflayacağı işaretini vermişti.

Nitekim Mayıs ayı TİM verilerine göre ihracat (genel ticaret sistemine göre), Nisan ayındaki 8 milyar 993 milyon dolardan Mayıs ayında 9 milyar 964 milyon dolara yükseldi.

Ürün bazında taşıt araçları ve yan sanayi ihracatı Mayıs ayında 1 milyar 203 milyon dolara, hazır giyim ve konfeksiyon ihracatı 840 milyon dolara, elektrik-elektronik ve makine ürün ihracatı ise 672 milyon dolara yükseldi.

Ülke bazında en büyük ilk 8 ihracat pazarımızın 5’ine Mayıs ayında ihracatımız Nisan ayına göre artış kaydetti. En büyük ilk iki ihracat pazarımız olan Almanya ve İngiltere’nin imalat sektöründeki kötüleşmenin Mayıs ayında zayıflaması doğrudan Türkiye’nin ihracat performansını olumlu etkilediğini görüyoruz.

Mayıs ayında ihracatta önceki aya göre 1 milyar dolarlık artışı dikkate aldığımızda ithalat hacminde de Mayıs ayında artış göreceğiz.

Dr.Fulya Gürbüz

Hazine, Şubat ayındaki 4 milyar dolarlık eurobond ihracıyla ödemeler dengesini destekledi

Hafta başında ekonomik gündemle ilgili beklentilerimi yazarken Şubat ayında cari işlemler dengesinin kabaca dış ticaret, turizm, yabancı yatırımcıların hisse senedi ve tahvil/bono stoklarını baz alarak 4 milyar dolar açık vereceğini tahmin etmiştim. Merkez Bankası verilerine göre cari işlemler dengesi Şubat ayında 1,23 milyar dolar açık verdi. Nerede hata yaptım? Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın Şubat ayında ihraç ettiği 4 milyar dolarlık eurobond tutarını dikkate almamışım. Kendime ders: “Uykusuzluğa yenilme”.

Dersimi aldığıma göre Şubat ayı cari işlemler dengesi verilerini inceleyelim:

TCMB tanımına göre cari işlemler hesabı bir ekonomide yerleşik kişilerin diğer ekonomilerde yerleşik kişiler (yurt dışında yerleşikler) ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemleri gösteriyor. Buna göre;

. Dış ticaret dengesi açık verdi (- 1,9 milyar dolar)
. Taşımacılık dengesi (+ 1,0 milyar dolar)
. Seyahat dengesi (+ 0,9 milyar dolar)
. Ücret ödemeleri (- 0,7 milyar dolar)
. Yatırım dengesi açık verdi (- 0,6 milyar dolar)

Yukarıdaki beş ana kalemi topladığımızda cari işlemler dengesinin Şubat ayında kabaca 1,3 milyar dolar açık verdiğini hesaplıyoruz. TCMB’nin açıkladığı cari açık rakamı ise 1,23 milyar dolar.
Bakalım 1,23 milyar dolarlık cari açık Şubat ayında nasıl finanse edilmiş:

. Doğrudan yatırımlar açık verdi (- 0,3 milyar dolar)
. Portföy yatırımları açık verdi (- 0,4 milyar dolar)
. Efektif ve mevduatlar açık verdi (- 4,1 milyar dolar)
. Krediler (+ 0,5 milyar dolar)
. Ticari krediler (+ 1,2 milyar dolar)
. Rezerv varlıklar (+ 3,0 milyar dolar)

Yukarıdaki altı kalemi topladığımızda -0,1 milyar dolara ulaşıyoruz.

Dolayısıyla 1,23 milyar dolarlık cari işlemler açığına, finans hesabından bir katkı gelmemiş. Ancak söz konusu açık kapanmış. Nasıl mı? Ödemeler dengesinde yer alan ve nereden geldiği bilinmediği için “Net Hata Noksan” olarak adlandırılan 1,1 milyar dolarlık kalemden.

TİM verilerine göre Mart ayında ihracatın 1 milyar dolar azaldığını görüyoruz. Mart ayı PMI verileri yeni ihracat siparişlerinin yurt içi siparişlere göre daha sert azaldığını ortaya koymuştu. İthalattaki azalmanın büyüklüğü, dış ticaret açığının cari işlemler dengesi üzerindeki etkisini belirleyecek.

Dr. Fulya Gürbüz

TİM verilerine göre ihracat, Şubat ayında hafif geriledi

Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Genel Ticaret Sistemi verilerine göre ihracat hacmi 14,7 milyar dolar oldu. Ocak ayında 14,8 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirilmişti. 12 aylık toplam ihracat büyüklüğü ise rekor kırarak Ocak ayındaki 181,4 milyar dolardan 181,7 milyar dolar seviyesine yükseldi.

Sanayi sektörü SAMEKS ve imalat sektörü PMI verileri Şubat ayına ilişkin olarak yeni siparişlerde artış sinyali vermişti. Ancak söz konusu artışın iç talepten mi yoksa dış talepten mi kaynaklandığı bilgisi her iki endeks detayında da belirtilmiyor. Yine de, Şubat ayında küresel bazda Çin kaynaklı tedarik zinciri aksamalarını dikkate aldığımızda, ihracat pazarımıza talep kayması olduğu ihtimalini yok saymıyorum.

Haftanın ekonomi gündemi: GSYH büyümesi, güven endeksleri ve dış ticaret verileri

24 Şubat 2020, Pazartesi

Şubat ayı reel kesim güven endeksi verileri açıklanacak. (Ocak 2020: 106,4)

Şubat ayı sektörel güven endeksleri verileri açıklanacak. (Ocak 2020: Hizmet sektörü 86,4, Perakende ticaret sektörü 96,6, İnşaat sektörü 77,1)

Şubat ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı açıklanacak. (Ocak 2020: %75,5)

27 Şubat 2020, Perşembe

Şubat ayı ekonomik güven endeksi açıklanacak (Ocak 2020: 97,1). Koronavirüs salgını ve Suriye sınırına ilişkin gelişmelerin Türk lirasında değer kaybına sebep olması ekonomik güven endeksinde gerileme görme ihtimalimizi artırıyor.

28 Şubat 2020, Cuma

2019 yılı dördüncü çeyrek (4Ç2019) GSYH verileri açıklanacak. 3Ç2019’da bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %0,9 artışla 1,15 trilyon TL (201,85 milyar dolar) GSYH elde edilmişti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre %0,4 artış kaydetmişti. 4Ç2019’da artan iç talep paralelinde sanayi sektöründeki toparlanma ve baz etkisinin etkisiyle bir önceki yılın aynı dönemine göre %5,8, bir önceki çeyreğe göre %2 civarı bir büyüme bekleniyor. Böylece GSYH’nin 2018 yılında yıllık ortalama %2,8 büyümesinin ardından 2019 yılı ortalaması %0,7 seviyesine gerilemiş olacak.

MÜSİAD Şubat ayı satın alma müdürleri endeksini (SAMEKS) açıklayacak. Ocak ayında hizmet sektörü SAMEKS 46,7 seviyesine gerilemiş, sanayi sektörü SAMEKS ise 50 seviyesine yükselmiş böylece bileşik endeks 47,7 seviyesine gerilemişti. Endeksin 50 üzerindeki değerler sektörde büyümeye, altındaki değerler ise daralmaya işaret ediyor.

Ocak ayı dış ticaret verileri açıklanacak. Aralık 2019’da ihracat 14,7 milyar dolara gerilemiş, ithalat ise 19,0 milyar dolara yükselmişti. TİM (tim.org.tr) verilerine göre ihracat Şubat ayında bir önceki aya göre %4 gerilemişti. Merkezi yönetim bütçe verileri ise ithalatta aylık bazda gerilemeye işaret etmişti. Dolayısıyla dış ticaret dengesinde 2019 yılı Ağustos ayından Aralık ayı sonuna kadar devam eden bozulmanın 2020 yılı Ocak ayında da sürmesini bekliyoruz.