Ekonomi Gündemi: Bütçe, dış ticaret, enflasyon, Merkez Bankası Anketi

4 – 8 Nisan haftasında Rusya-Ukrayna savaşı ile ilgili gelişmeler izlenecek. Öncü verilere göre, Nisan ayı TCMB Piyasa Katılımcı Anketinde beklentilerde bozulmanın sürmesini; Mart ayı enflasyon verilerinde hızlanma, negatif reel faizde artış, reel efektif döviz kurunda gerileme, ihracatta yavaşlama, Şubat ayı küresel gıda enflasyonunda artış göreceğiz.

4 NİSAN 2022, PAZARTESİ

MART AYI ENFLASYON VERİLERİ – TÜİK

Şubat ayında tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık %4,81, yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) %7,22 artmış; TÜFE ve Yİ-ÜFE’de yıllık artışlar sırasıyla %54,44 ve %105,01 olmuştu. Foreks anketine göre Mart ayında TÜFE’nin aylık %5,44, yıllık %61,10 artması bekleniyor.

Kaynak: Turkey Data Monitor

MART AYI REEL FAİZ ORANLARI – TURKEY DATA MONITOR (TDM)

TDM hesaplamalarına göre Şubat ayında 12-ay geriye dönük reel getiri eksi yüzde 21,5’e yükselmiş, 12-ay ileriye dönük beklenen reel faiz ise eksi yüzde 2,9’a yükselmişti. Reel getirinin eksi olması tahvil faizlerinin getirisinin enflasyonun altında kalmasından kaynaklanıyor. Tahvil faizlerinin Mart sonunda önceki ay sonuna göre yüzde 1-3 puan arasında yükselmesine rağmen enflasyonun Mart’ta daha hızlı artması reel getirideki bozulmanın Mart’ta devam edeceğine işaret ediyor.

Kaynak: Turkey Data Monitor

MART AYI DIŞ TİCARET VERİLERİ – TİCARET BAKANLIĞI

Şubat ayında ihracat aylık %13,8, yıllık %25,4 artışla 20,0 milyar dolar olmuş; önceki aya göre değişmeyen ithalat ise yıllık %44,5 artış kaydetmişti. Böylece dış ticaret açığı önceki aya göre %23,3 (2,4 milyar dolar) azalışla 7,9 milyar dolara gerilemişti. Mart ayına ilişkin olarak PMI verileri ihracat artışının hız kesse de sürdüğüne işaret etti. Kapasite kullanım verilerini dikkate aldığımızda ithalatta artış ihracata kıyasla daha hızlı olabilir.

Kaynak: Turkey Data Monitor

OCAK AYI FİNANSAL KESİM DIŞINDAKİ FİRMALARIN DÖVİZ POZİSYONU – TÜİK

Aralık 2021’de Finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlıkları aylık 3,2 milyar dolar artışla 163,3 milyar dolara, döviz yükümlülükleri aylık 0,6 milyar dolar artışla 276,9 milyar dolara yükselmiş; böylece sektörün döviz pozisyon açığı aylık 1,6 milyar dolar düşüşle 113,6 milyar dolara gerilemişti. Gelecek 12 ay için sektörün net döviz pozisyon fazlası ise aylık 0,6 milyar dolar artışla 61,7 milyar dolara yükselmişti.

Kaynak: Turkey Data Monitor

5 NİSAN 2022, SALI

MART AYI REEL EFEKTİF DÖVİZ KURU (REDK) – TÜİK

Şubat ayında TÜFE bazlı (REDK) aylık 2,01 puan artışla 54,78 seviyesine yükselmişti. TCMB, ülkemiz fiyat düzeyinin dış ticaret yaptığımız ülkelerin fiyat düzeylerine oranının ağırlıklı geometrik ortalamasını almak suretiyle REDK endeksini hesaplıyor. REDK’nin artışı TL’nin reel olarak değer kazandığını (Türk mallarının yabancı mallar cinsinden fiyatının arttığını) gösteriyor. Mart ayında yarı yarıya dolar ve euro’dan oluşan döviz sepetinin %5,4 yükselmesine bağlı olarak REDK’de düşüş görebiliriz.

Kaynak: TCMB

7 NİSAN 2022, PERŞEMBE

MART AYI NAKİT BÜTÇE VERİLERİ – HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI

Şubat ayında Hazine nakit bütçe gelirleri TCMB’den kar aktarımının etkisiyle 277,5 milyar TL olmuş, 222,8 milyar TL gider kaydedilmiş, böylece nakit bütçe dengesi 55,5 milyar TL fazla vermişti. Finansman tarafında Hazine 18,7 milyar TL net borçlanma gerçekleştirmişti.

Kaynak: Turkey Data Monitor

ŞUBAT AYI FAO GIDA FİYAT ENDEKSİ – FAO

Ocak ayında küresel FAO Gıda Fiyat Endeksi aylık %3,9, yıllık %20,7 artış kaydetmişti. Aylık en yüksek artış %8,5 ile bitkisel yağlarda görülmüş; süt ürünleri fiyatları aylık %6,4, tahıl fiyatları %3,0, et fiyatları %1,1 artmış, şeker fiyatları aylık %1,9 düşmüştü. FAO, 2022’de dünyada buğday ve mısır üretiminin artacağı, tahıl üretiminin ise düşeceği beklentilerine işaret etmişti. 24 Şubat’ta Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmeye başlaması FAO fiyat endeksinde sınırlı etki yaratabilir ancak asıl etki Mart ayı verilerinde ortaya çıkacak. FAO, 25 Mart tarihli bilgi notunda küresel gıda arzındaki daralmanın gıda ve yem fiyatlarını %8 ile %22 arasında artırabileceğine vurgu yaptı. FAO, özellikle tahıl ve ayçiçeği çekirdeği pazarlarındaki arz açığına dikkatleri çekti.

Kaynak: fao.org

1 NİSAN TARİHLİ HAFTALIK PARA VE BANKA VERİLERİ – BDDK, TCMB

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal etmeye devam ettiği 25 Mart ile biten haftada piyasadaki likiditeyi gösteren parasal göstergeler (M1, M2, M3) önceki haftaya göre artmaya devam etti. TL cinsi mevduat faizleri ortalama %15-18 aralığına hafif yükseldi, TL cinsi kredi faizleri %18-29 aralığına hafif geriledi. TL mevduat ve kredi hacmi önceki haftaya göre yükseldi. Gerçek kişilerin döviz mevduatları (DTH) 140,2 milyar dolar ile önceki haftaya göre 0,1 milyar dolar düştü, tüzel kişilerin 1,5 milyar dolar artışla 77,4 milyar dolara yükseldi. Böylece yurt içi döviz mevduatları haftalık 1,5 milyar dolar artışla 217,6 milyar dolar oldu. Yurt dışı döviz mevduatları 25,1 milyar dolar ile önceki haftaya göre 0,2 milyar dolar arttı. Bankacılık sistemi yabancı para net genel pozisyonu önceki haftaya göre 0,2 milyar dolar artışla 5,1 milyar dolara yükseldi. Merkez Bankasında tutulan uluslararası rezervler 108,0 milyar dolar ile önceki haftaya göre 0,7 milyar dolar azaldı; altın rezervleri 42,4 milyar dolar ile önceki haftaya göre 0,2 milyar dolar arttı, brüt döviz rezervleri 65,6 milyar dolar ile önceki haftaya göre 0,9 milyar dolar azaldı. Merkez Bankasının net rezerv açığı önceki haftaya göre 1,7 milyar dolar artışla 28,5 milyar dolara yükseldi. Yurtdışında yerleşik kişilerin mülkiyetindeki hisse senedi ve devlet iç borçlanma senedi (DİBS) stokları toplamı 20,8 milyar dolar ile bir önceki haftaya göre değişmedi. Yurt dışı yerleşikler hisse senetlerinde 17 milyon dolar alış, DİBS’te 87 milyon dolarlık net satış gerçekleştirdi.

Kaynak: Turkey Data Monitor

8 NİSAN 2022, CUMA

NİSAN AYI PİYASA KATILIMCILARI ANKETİ – TCMB

TCMB’nin piyasa profesyonelleri ile yaptığı Piyasa Katılımcıları Anketine göre Şubat ayında katılımcıların enflasyon, döviz kuru ve cari açık beklentileri önceki aya göre yükselmişti. TÜFE’nin Mart ayında aylık %4,1 artış kaydetmesi beklenirken yıl sonuna ilişkin olarak TÜFE beklentisi yıllık %40,5’e, Dolar/TL kuru beklentisi 16,68’e, 2022 yılı cari açık beklentisi 21,2 milyar dolara yükselmişti. 2021 ve 2022 yılları için GSYH büyüme beklentileri sırasıyla %3,38 ve %4,16’ya gerilemişti. Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin uzamasının da etkisiyle Nisan ayı anketinde enflasyon beklentilerinde artış ve 2022 yılı büyüme beklentilerinde düşüş görebiliriz.

Kaynak: Turkey Data Monitor

Dr. Fulya Gürbüz

Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı Türkiye piyasalarını vurdu

Rusya bu sabah (24 Şubat 2022) Ukrayna’nın çeşitli şehirlerine füze yağdırmaya başladı. 1,5 trilyon dolarlık GSYH büyüklüğü ile dünyanın en büyük 11. ekonomisi, ihracatta dünyanın 16.sı, ithalatta dünyanın 22.si olan Rusya’nın 156 milyar dolar büyüklüğündeki Ukrayna’ya saldırısının ilk somut etkisini finansal piyasalarda gördük.

Brent petrolün varil fiyatı 23 Şubat’taki 92,91 dolar seviyesinden 24 Şubat sabahı 104,4 dolar seviyelerine yükseldi.  

Büyük hacimli borsalar bir önceki gün kapanışına göre %1-5 aralığında düşerken, Moskova Borsası %33, Borsa İstanbul %9 düşüş kaydetti.

ABD dolar endeksi (DXY) %1,5 değer kazanırken, Euro/Dolar paritesi %2 kayıpla 1,11 seviyesine geriledi, Rus rublesi %8,0 değer kaybetti, Dolar/TL kuru gün içinde %6,1 artışla 14,64 seviyesine kadar yükselmesinin ardından günü 14,25 seviyesinden kapattı.

Güvenli liman olan altının ons fiyatı 23 Şubat’ta 1.909 dolar seviyesinden günü kapatmasının ardından sabah saatlerinde başlaya füze saldırılarıyla 1.953 dolar seviyesine kadar yükselip 1.926 dolar seviyelerine geriledi. Gram altın ise 846 TL seviyesinden 922 TL’ye kadar yükselip 870 TL seviyelerine geriledi.

Yatırımcılar ABD ve Avrupa tahvillerine yönelirken Türkiye’de 2-yıl vadeli tahvillerin getirileri %23’ü, 5-yıllık tahviller %26’yı, 10-yıllık tahviller %24’ü aştı.

Türkiye’de tahvil faizlerinin artması borçlanma maliyetlerini dolayısıyla da hem Hazine’nin hem de şirketlerin borç yükünü; döviz kurundaki yükseliş enerji maliyetlerini, ithal ürün fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini yükselterek enflasyonu körükleyecek, şirket bilançolarını bozacak, gıda fiyatlarındaki sert yükseliş ve enerji fiyatlarına olası zamlar satın alım gücünün de azalmasına sebep olacaktır. Olası can kayıplarını da dikkate aldığımızda  Rusya’nın saldırıyı en kısa sürede sonlandırması gerekiyor.   

Olumlu olarak söyleyebileceğimiz bir haber Rusya’nın en büyük doğalgaz şirketi Gazprom’dan geldi. Şirketin Reuters’a yaptığı açıklamaya göre saldırının ilk gününde Rusya, Ukrayna üzerinden Avrupa’ya gaz ihracatına devam etti.

Gaz İhraç Eden Ülkeler Forumu’na (GECF) göre Rusya dünyanın en büyük doğal gaz rezervlerine, 8nci en büyük petrol rezervlerine ve 2nci en büyük kömür rezervlerine sahip olan ülke. Doğal gaz ihracatında liderlerden biri olan Rusya, dünyanın 2nci büyük petrol ihracatçısı.

Dr. Fulya Gürbüz

Yeni güne başlarken – 1 Şubat 2022

Rusya’nın Ukrayna’yı işgal edeceği belirsizliği, artan petrol ve emtia fiyatları, enflasyon beklentilerinde artış, Kovid-19 varyantlarının küresel vaka sayılarını yukarı çekmesi, 4 Şubat’ta Çin’de başlayacak olan kış olimpiyatlarının vaka sayıları üzerindeki baskısı ve elbette devam eden küresel tedarik sorunları “yüksek enflasyon ortamında küresel ekonomide yavaşlama” beklentilerini doğruluyor. Küresel gelir dağılımında bozulmanın devam edeceği yeni bir yıla daha başlamış olduk. Türkiye özelinde de açlık ve yoksulluk sınırı artmaya devam ediyor.

31 Ocak 2022 – Piyasa Verileri

Bir önceki iş gününe göre değişim:

31 Ocak 2022 – Açıklanan Makroekonomik Veriler

Türk-İş Ocak ayı Açlık ve Yoksulluk Sınırı Araştırması’na göre 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 4 bin 249 lira, yoksulluk sınırı 13 bin 843 lira olarak hesaplandı. Aralık 2021’de açlık sınırı 4 bin 13, yoksulluk sınırı 13 bin 72 liraydı. Bekâr bir çalışanın “yaşama maliyeti” aylık 5 bin 587 TL’ye yükseldi.

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Sektörü SAMEKS Endeksi, Ocak ayında, aylık 1,6 puan artışla 53,0 seviyesine yükseldi. Hizmet Sektörü SAMEKS Endeksi de aylık 1,7 puan artışla 49,7 seviyesine yükseldi. Endeksin 50 üzeri değerler sektörde önceki aya göre büyümeyi, altındaki değerler küçülmeyi gösteriyor. Sanayi sektöründe yeni siparişler, girdi alımları ve istihdam önceki aya göre arttı, tedarikçilerin teslimat süresi kısaldı; üretim düştü, stoklar arttı. Hizmet sektöründe ise önceki aya göre girdi alımları arttı, tedarikçilerin teslimat süresi kısaldı; iş hacmi ve istihdam azalmaya devam etti, stoklar arttı.

2021 yılında Türkiye’ye 29,4 milyon turist çıkış yaptı (2020: 15,8 milyon kişi), toplamda 24,5 milyar dolar gelir elde edildi (2020: 12,1 milyar dolar), ziyaretçi başına ortalama harcama 2020 yılında 762 dolar iken 2021 yılında 834 dolara yükseldi.

2021 yılında 225,3 milyar dolar ihracat, 271,4 milyar dolar ithalat, 46,1 milyar dolar dış ticaret açığı kaydedildi. 2021 yılı Aralık ayında ihracat 22,3 milyar dolar, ithalat 29,1 milyar dolar, dış ticaret açığı 6,8 milyar dolar oldu. Aralık ayında dayanıklı tüketim malı ihracatı ve toplam tüketim malı ithalatı önceki aya göre düştü.

Euro Bölgesi 2021 yılı son çeyreğinde önceki çeyreğe göre %0,3, önceki yılın aynı çeyreğine göre %4,6, 2021 yılı genelinde %5,2 büyüme kaydetti. Bölge ekonomisi 2020 yılında %6,4 daralmıştı.

ABD’de çekirdek (gıda ve enerji hariç) kişisel tüketim harcamaları (PCE) enflasyonu Kasım’daki yıllık %4,7’den Aralık ayında %4,9 seviyesine yükseldi. ABD merkez bankası Fed para politikasında çekirdek PCE enflasyonunu dikkate alıyor ve çekirdek PCE’de %2 seviyesini hedefliyor. Yüksek enflasyonla mücadelede kararlı olduğunu öne süren Fed bu sebeple en yakın para politikası toplantı tarihi olan Mart ayıyla birlikte faiz artırımlarına başlayacak.

Çin’de imalat sektörü PMI endeksi, Kovid-19 kısıtlamalarının etkisiyle, Ocak ayında 50 eşik değerinin altına 49,1 seviyesine gerileyerek imalat sektörünün önceki aya göre daraldığına işaret etti. Önceki aya göre; üretim, istihdam, ihracat siparişleri, yurt içi siparişler, satın alımlar düştü, girdi maliyetleri ve çıktı fiyatları yükseldi.

Dünyanın 21. büyük ekonomisi olan Tayvan’da imalat sektörü PMI endeksi arz kısıtları tedarik zincirindeki sorunların da etkisiyle Ocak ayında 55,1 seviyesine hafif gerileyerek sektörün önceki aya göre zayıflayarak da olsa büyümeyi sürdürdüğünü gösterdi. Sektörde; üretim, ihracat siparişleri, istihdam, satın alımlar arttı, girdi maliyetleri ve çıktı fiyatları sert yükseldi.

1 Şubat 2022 – Açıklanacak Makroekonomi Verileri

Ocak ayı Türkiye ve dünya imalat sektörü PMI verileri açıklanacak. Türkiye’nin 2021 yılı Aralık ayı imalat sektörü PMI endeksi aylık 0,1 puan artışla 52,1 seviyesine hafif yükselmişti. Endeksin 50 üzeri değerler, sektörün önceki aya göre büyüdüğünü gösteriyor. 24 Ocak’ta IHS Markit tarafından açıklanan ilk tahminlere göre imalat sektörü Ocak ayında büyümesini sürdürürken Kovid-19 varyantlarının getirdiği kısıtlamalara bağlı olarak hizmet sektöründeki büyüme zayıfladı. Özellikle Almanya ve Euro Bölgesinde imalat sektörünün Ocak ayında büyümeye devam etmesi Türkiye’nin ihracat performansını koruyacağına işaret etti. Ocak ayında tüketici ihtiyaç kredileri ve bireysel kredi kartları harcamalarında yataya yakın seyir görürken ticari kredilerde hızlanma iç talepte kısmi artışa işaret ediyor.

Ticaret Bakanlığı Ocak ayı dış ticaret verilerini açıklayacak. Öncü göstergeler ihracat ve ithalatta önceki aya göre hızlanmaya işaret etmiyor.

Dünya ve Türkiye ekonomilerine yönelik tahminler

Koronavirüs ekonomiyi daraltırken piyasaları çalkalıyor

Ne olmuştu?

31 Aralık 2019’da Çin hükumetinin gizemli pnömonisi olan 41 hasta konusunda Dünya Sağlık Örgütü’nü bilgilendirmesinin ardından Çin, 7 Ocak’ta hastalığa sebep olan virüsün yeni tip koronavirüs olduğunu belirlemiş, 11 Ocak’ta da virüs kaynaklı ilk can kaybını duyurmuştu. 2 Şubat’ta ise Çin dışında ilk Filipinler’den can kaybı haberi geldi. 11 Şubat’ta Dünya Sağlık Örgütü koronavirüs hastalığını COVID-19 olarak duyurdu. Çin dışında koronavirüs vakalarının hızla artmaya başlamasıyla Dünya Sağlık Örgütü 11 Mart’ta COVID-19’u salgın olarak ilan etti.

www.worldometers.info/coronavirus/ sitesinde dünya genelinde günlük olarak koronavirüs salgınından etkilenen kişi sayısı yayınlanıyor. 6 Nisan verilerine göre 208 ülke ve bölge genelinde toplam 1.329.199 kişiye teşhis konulurken 73.824 kişi hayatını kaybetti, 277.295 kişi tedavi edildi. Türkiye’de ise 30.217 kişiye teşhis konulurken 649 kişi hayatını kaybetti.

Can kayıplarının azalması amacıyla ekonomi çarkının durma noktasına geldiği mevcut durumda ekonomi ve finansal piyasalar nasıl etkileniyor?

Hisse senetleri 31 Aralık sonrasında sert değer kayıpları yaşadı…

Hisse senetleri Çin’in Dünya Sağlık Örgütü’ne ilk vakayı bildirdiği 31 Aralık 2019’dan 3 Nisan 2020 bitimine kadarki süreçte hisse senetleri piyasaları; ABD’de Dow %26, Almanya’da DAX %28, Brezilya’da Bovespa %40, Güney Afrika’da FTSE/JSE %22, Çin’de Şangay %9, Filipinler’de PSEi %32, Hindistan’da Nifty50 %34, İngiltere’de FTSE100 %28, Japonya’da Nikkei %25, Rusya’da RTS %31, Türkiye’de BIST100 %22 kayıp yaşadı. 5 Nisan koronavirüs vaka sayılarında yavaşlama sinyallerinin alınmasının ardından 6 Nisan günü hisse senedi piyasalarında yükselişler yaşandı.

COVID-19 salgını belirsizliği sebebiyle merkez bankaları koordineli hareket ederek likiditeyi rahatlattı, ülkeler yardım paketlerini devreye aldı…

15 Mart’ta Amerika, Avrupa, İsviçre, Japonya ve Kanada merkez bankaları küresel bazda dolar likiditesini artırmak adına koordineli swap düzenlemelerini ilan ettiler; Fed politika faizini %0 seviyesine çektiğini ve 700 milyar dolarlık parasal genişlemeyi devreye aldığını duyurdu.27 Mart’ta ise ABD Başkanı Trump 2 trilyon dolar tutarında koronavirüs yardım paketini imzaladı. Avrupa Merkez Bankası 12 Mart’ta yıl sonuna kadar 120 milyar Euro tutarında varlık alımı yapacağını, 18 Mart’ta ise Pandemi Acil Satın Alma Programı kapsamında 750 milyar Euro büyüklüğünde tahvil alımı yapacağını duyurdu. İngiltere Merkez Bankası, 19 Mart’ta politika faizini %0,1 seviyesine indirdi ve 645 milyar pound tutarında parasal genişlemeyi devreye aldı. Kanada Merkez Bankası Mart ayında ardı ardına indirimlerle en son 27 Mart’ta politika faizini %0,25 seviyesine düşürdü, 18 Mart tarihinde işçi ve şirketlere toplam 56 milyar dolarlık yardım paketini devreye aldıkları duyuruldu. Japonya Merkez Bankası ise 6 Nisan tarihinde 10 milyar doları hane halkı ve küçük ölçekli şirket sahiplerine nakit ödenmek üzere toplam 989 milyar dolarlık yardım paketini devreye alacaklarını duyurdu. Türkiye’de Merkez Bankası 17 Mart’ta politika faizini %9,75’e düşürdü, hükumet 100 milyar TL (15 milyar dolar) yardım paketini ilan etti. Ek olarak Almanya 814 milyar dolar, İspanya 220 milyar dolar, Fransa 50 milyar dolar, Güney Kore 80 milyar dolar, Hindistan 22,5 milyar dolar, Hollanda 10-20 milyar dolar, İtalya 28 milyar dolar, İrlanda 3,3 milyar dolar,  büyüklüğünde yardım paketlerini devreye aldıklarını duyurmuşlardı.

31 Aralık 2019’da %1,9 seviyesindeki ABD 10-yıl vadeli tahvilin faizi, Fed’in 15 Mart’ta politika faizini sıfır seviyesine indirmesinin ardından, %0,6 seviyesine geriledi. Türkiye’de ise artan bütçe açığı ve artan finansal risk sebebiyle Türk lirasında değer kaybı yaşanırken tahvil faizleri yükseliyor.

Hizmet ve mal üretimi durdu, işsizlik arttı…

Küresel imalat sanayi (JP Morgan PMI endeksi) 2020 yılı ilk üç ayında durgunluk bölgesinden daralma bölgesine geriledi. Küresel hizmet sektörü ise aynı dönemde büyüme bölgesinden daralma bölgesine sert düşüş yaptı. Küresel imalat ve hizmet sektörlerinde işsizlik arttı. Türkiye’de imalat ve hizmet PMI endeksleri de aynı kaderi paylaşarak daralmayı sürdürdü. Ekonomik aktivitedeki zayıflama petrol fiyatlarının %50’den fazla kayıpla (Brent) varil başına 30 doların altına gerilemesinde etkili oldu. ABD’de işsizlik oranı Şubat ayındaki %3,5 seviyesinden Mart ayında %4,4 seviyesine yükseldi. Mart ayında 701.000 istihdam kaybı yaşandı, 10 milyon kişi işsizlik başvurusu yaptı. Türkiye’de Mart ayı PMI verileri imalat sanayinde işe alım sinyalleri vermiş olsa da Nisan ayında azalma görme ihtimali var.

Dr. Fulya Gürbüz