Ekim ayında sanayi sektöründe vites düşüş sinyali

Bileşik Endeks Ekim ayında daralma bölgesinde kalmaya devam etti

Her ay sonunda MÜSİAD hizmet ve sanayi sektörlerini kapsayan anket sonuçlarını SAMEKS endeksleri olarak yayınlıyor. Her iki sektörün bileşiminden oluşan mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Bileşik Endeksi Ekim 2020’de bir önceki aya göre 0,5 puan azalarak 49,6 değerine geriledi. Endeksin 50 seviyesinin altındaki değerler sektörün önceki aya göre daraldığını, 50 üzerindeki değerler ise önceki aya göre büyümeyi gösteriyor.

Kaynak: MÜSİAD

Sanayi üretimindeki düşüş SAMEKS Bileşik Endeksi aşağı çekti

Bileşik Endeksin Ekim ayında önceki aya göre gerilemesinin ana sebebi sanayi sektöründeki önceki aya göre daralma . Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Sanayi Sektörü Endeksi, Ekim ayında önceki aya göre 1,9 puan azalışla 48,1 seviyesine geriledi. Böylece, SAMEKS Sanayi Endeksi 2020 yılı üçüncü çeyreğinde ortalama 52,0 değeri ile sektörde büyüme ortaya koyarken dördüncü çeyreğe daralmayla girdi. Ekim ayında sanayi sektöründe satın alımlar, stoklar ve istihdamda büyüme devam ederken üretim ve yeni siparişler düştü. Geçen hafta açıklanan, imalat sektörü üreticilerini kapsayan Reel Kesim Güven Endeksinde Ekim ayında stok ve yatırım harcamalarında önceki aya göre büyüme kaydedilmişti.

Kaynak: MÜSİAD

Ağustos ve Eylül aylarında daralma yaşayan SAMEKS Hizmet Endeksi ise Ekim ayında önceki aya göre 0,8 puan artışla 48,5 puan değeri alarak sektörde daralmanın zayıflasa da devam ettiğini gösterdi.

Ekim ayı dış ticaret verileri sanayi üretimine ilişkin net bilgi verecek

Türk lirasında devam eden değer kaybı, imalat sektörünü kapsayan SAMEKS ve RKGE anket sonuçları ve geçen hafta açıklanan Ekim ayı Almanya imalat sektörü PMI verisinden gelen ihracat ve üretim artışı sinyalleri beraber değerlendirildiğinde özellikle Avrupa kaynaklı olarak pandeminin ikinci dalgasının tedarik zincirini bozma ihtimaline karşılık Türkiye’de imalatçıların Ekim ayında yatırım harcamalarına ağırlık verip stok biriktirdiğini, ihracatın ise sanayi üretimini kısmen de olsa desteklediğini tahmin ediyorum. Tahminimde yanılıp yanılmadığımı gelecek hafta Ticaret Bakanlığı ve TİM tarafından açıklanacak olan Ekim ayı dış ticaret verileri gösterecek.

Dr. Fulya Gürbüz

Ekonomiyi, sanayi sektörü ayakta tutuyor

MÜSİAD, Eylül ayı SAMEKS (Satınalma Müdürleri Endeksi) endeksi verilerini açıkladı. Endeks hem hizmet hem de sanayi sektöründeki iş hacmi, üretim, yeni sipariş, satın alma, stoklar, tedarikçilerin teslim süresi ve istihdamla ilgili gelişmeleri gösteriyor. Endeksin 50 üzerindeki değerler sektörün önceki aya göre büyüdüğünü, altındaki değerler ise önceki aya göre daraldığını gösteriyor.

Eylül ayında sanayi sektörü önceki aya göre yavaşlayarak da olsa büyüse de hizmet sektöründeki daralma Eylül ayında da sürdü. Her iki endeksin bileşiminden oluşan Bileşik Endeks ise sanayi sektörünün desteğiyle büyüme bölgesinde kalmayı başardı. Türkiye’deki resme benzer olarak, 23 Eylül’de IHS Markit tarafından açıklanan imalat sektörü PMI ilk tahminleri de ABD, Euro Bölgesi ve İngiltere’de hizmet sektörlerinin zayıfladığını, sanayi sektörlerinde ise canlılığın sürdüğünü göstermişti.

Gelelim detaylara…

Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Sanayi Sektörü Endeksi, 2020 yılı Eylül ayında, bir önceki aya göre 0,9 puan azalarak 50,1 seviyesine gerileyerek büyüme bölgesinde kalmayı başardı. Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Hizmet Sektörü Endeksi ise Eylül ayında bir önceki aya göre 1,0 puan azalarak 46,6 seviyesine geriledi.

Kaynak: MÜSİAD

Böylece mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Bileşik Endeksi Eylül ayında bir önceki aya göre 0,5 puan azalarak 50,2 değerine geriledi ki Bileşik Endeksin büyüme bölgesinde kalmasını sağlayan ana faktör sanayi sektöründe devam eden iyileşme oldu.

Kaynak: MÜSİAD

Detaylara baktığımızda hizmet sektöründe sadece satın alımlar büyüme eğilimi gösteriyor. İş hacmi, stoklar ve istihdamdaki bozulma ise artarak devam ediyor.

Sanayi sektörü ise moral vermeye devam ediyor. Üretim ve yeni siparişlerdeki yavaşlamanın Eylül ayında önceki aya göre hız kaybettiğini görüyoruz. Sanayi sektöründeki satın alımlar, stoklar, tedarikçilerin teslim süresi ve istihdamdaki devam eden iyileşmelerin ise ekonomik büyümeyi desteklemeye devam eden ana faktörler olarak karşımıza çıkıyor.

IHS Markit Almanya imalat sektörü PMI endeksi Eylül ayı ilk tahmini verileri özellikle Asya’dan gelen ihracat taleplerine dikkati çekmişti. Bu gelişmenin Türkiye sanayi sektörünün ihracat hacmini ne derece etkilediğini Eylül ayı TİM ihracat verilerinde göreceğiz.

Dr. Fulya Gürbüz

Mayıs döneminde işsiz sayısı arttı, Temmuz ayında istihdamda iyileşme işaretleri var

TÜİK, 2020 yılı Nisan-Mayıs-Haziran dönemini kapsayan Mayıs dönemi işgücü verilerini açıkladı. Mayıs döneminde işgücü sayısı Nisan dönemine göre 296 bin, istihdam ise 244 bin kişi artış kaydetti; işgücü ile istihdam arasındaki farkı gösteren işsiz sayısı ise önceki döneme göre 51 bin kişi artışla 3 milyon 826 bin kişiye yükseldi.

Kaynak: TÜİK

Eylül 2019-Nisan 2020 süresince işgücü ve istihdam sayıları aralıksız olarak gerilemişti. İşgücünün Mayıs döneminde istihdama göre daha hızlı artması sebebiyle işsizlik oranı Nisan dönemindeki %12,84’ten Mayıs döneminde %12,89 seviyesine yükseldi. 15-24 yaş grubunu kapsayan genç nüfusta işsizlik oranı ise Nisan dönemindeki %24,39’dan Mayıs döneminde %24,92 seviyesine yükseldi. Tarım dışı işsizlik oranı ise aynı dönemde %14,90’dan %15,17’ye yükseldi. İşsizlik oranı, işgücü içerisindeki işsizlerin payını gösteriyor.

Kaynak: TÜİK

Sektör bazında baktığımızda, sanayi sektöründe istihdam önceki döneme göre 72 bin kişi azalışla 5 milyon 272 bin, hizmet sektöründe 573 bin kişi azalışla 14 milyon 380 bin, inşaat sektöründe 92 bin kişi artışla 1 milyon 342 bin, tarım sektöründe 380 bin artışla 4 milyon 865 bin kişi oldu. İstihdam açısından pandemiden en fazla zarar gören sektör hizmet sektörü oldu, öyle ki Mart-Mayıs dönemleri süresince hizmet sektöründe istihdam kaybı %7,9 olurken, sanayi ve inşaat sektörlerindeki kayıplar sırasıyla %5,7 ve %3,8 oldu.

Kaynak: TÜİK

Mevsimsellik etkilerinden arındırılmış işsizlik oranı ise Nisan döneminde %13,80 iken Mayıs döneminde %14,00 seviyesine yükseldi. Genç işsizlik oranı da önceki döneme göre %0,30 puan artışla %26,90, tarım dışı işsizlik oranı da %0,30 puan artışla %16,40 oldu.

MÜSİAD tarafından yayınlanan sanayi ve hizmet sektörleri SAMEKS istihdam endeksi verileri ile TÜİK’in yayınladığı istihdam verilerinin aylık değişimi arasındaki yakın ilişki, Haziran ayında sanayi sektörü istihdamında hızlı bir iyileşme, hizmet sektörü istihdamındaki azalışın ise zayıflayarak sürdüğüne; Temmuz ayında ise sanayi sektörü istihdamındaki iyileşmenin devam ettiğine, hizmet sektörü istihdamında ise iyileşme işaretini veriyor.  

Kaynak: Turkey Data Monitor

Dr. Fulya Gürbüz

Satınalma müdürleri endekslerine göre üreticilerin maliyetleri ve çıktı fiyatları Mayıs ayında önceki aya göre yükseldi, istihdam düşmeye devam etti

Mayıs ayında üretim ve hizmet sektörleri önceki aya göre nasıl bir değişim gösterdiğini iki endeksle anlıyoruz: MÜSİAD’ın yayınladığı SAMEKS ve İSO-IHS Markit tarafından yayınlanan Türkiye PMI İmalat Sanayi Raporu. Her iki endekste de 50,0 değerinin üzerindeki ölçümler sektörde genel anlamda iyileşmenin, altındaki değerler ise kötüleşmenin olduğunu gösteriyor.

2020 yılı Mayıs ayında mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Bileşik Endeksi, bir önceki aya göre 11,8 puan artarak 45,7 değerine yükseldi. Bileşik Endeks, Hizmet Endeksi ve Sanayi Endeksi verilerinin bileşiminden oluşuyor. Buna göre Mayıs ayında Sanayi Endeksi bir önceki aya göre 19,7
puan artarak 47,9 seviyesine, Hizmet Sektörü endeksi de 7,0 puanlık
artışla 43,9 seviyesine yükseldi. Bu ne demek? Endekslerin 50 seviyesinin altında kalması her iki sektörde de kötüleşmenin sürdüğünü, önceki aya göre endekste kaydedilen artış sektörde kötüleşmenin zayıfladığını gösteriyor.

Sanayi sektöründe yeni siparişler Mayıs ayında önceki aya göre 27,6 puan artarak 47,2 seviyesine yükseldi. Sektöre yönelik girdi alımları önceki aya göre 23,2 puan ivme kazanarak 52,0 seviyesine yükseldi. Nihai mal stokundaki azalış Mayıs’ta hız kaybetti ve önceki aya göre 8,0 puan artan alt endeks 44,2 seviyesine yükseldi. Firmaların işgücü taleplerinde nispi bir toparlanma kaydedildi ve söz konusu alt endeks önceki aya göre 3,9 puan artışla 43,3 seviyesine yükseldi. Bu gelişmelere bağlı olarak üretim alt endeksi önceki aya göre 27,7 puan birden artarak 45,8 seviyesine yükseldi. Böylece mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Sanayi Sektörü Endeksi, önceki aya
göre 19,7 puan artışla 47,9 puan seviyesine yükseldi.

Hizmet sektöründe ise girdi alımları alt endeksi Mayıs ayında önceki aya göre 19,7 puan artarak 51,7 seviyesine yükseldi. Satın alımlardaki artışa bağlı olarak, sektöre yönelik iş hacmi önceki aya göre 10,1 puan artarak 40,3 puan seviyesine yükseldi. Tedarikçilerin teslimat süresi alt endeksi, önceki aya göre 1,8 puan artışla 44,5 seviyesinde gerçekleşti. İşgücü talebindeki azalış ise Mayıs ayı genelinde de sürdü; istihdam alt endeksi önceki aya göre 6,6 puan azalışla 43,0 seviyesine geriledi. Böylece mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış SAMEKS Hizmet Sektörü Endeksi, Mayıs 2020 döneminde 7,0 puan artışla 43,9 seviyesine yükseldi.

Türkiye İmalat Sanayi PMI endeksi ise Mayıs ayında önceki aya göre 7,5 puan artışla 40,9 seviyesine yükseldi. Endeksin 50 seviyesinin altında olması sektörde kötüleşmenin sürdüğü, önceki aya göre endeksin yükselmesi ise bu kötüleşmenin yavaşladığı anlamına geliyor.

Türkiye İmalat Sektörü PMI sonuçlarına göre;

. Üretim ve yeni siparişler Mayıs ayında önceki aya göre daha az sertlikte düşüş kaydetti. Bazı firmalar operasyonlarını Mayıs ayında yeniden başlattıklarını bildirdi.

. İstihdam üst üste ikinci ay azaldı. Ancak şirketlerin çoğunluğunun personel sayılarını değiştirmemesi nedeniyle düşüş önceki aya göre hız kesti, üretim ve yeni siparişlere göre çok daha ılımlı düzeyde gerçekleşti. Aşağıdaki İstihdam Endeksi grafiğine dikkat ederseniz, Mayıs ayında endekste önceki aya göre yükselme yaşandı ancak istihdam endeksinin 50 seviyesinin altında kalması istihdamdaki kötüleşmenin zayıfladığını gösteriyor.

. Yeni siparişlerdeki yetersizlik, firmaların satın alma faaliyetlerini yavaşlatmasına ve hem girdi hem de nihai ürün stoklarını azaltmasına sebep oldu.

. COVID-19 kısıtlamalarına bağlı olarak taşımacılıkta yaşanan aksamalar, tedarikçilerin teslimat sürelerinde sert artışa yol açtı. Özellikle yurt dışından yapılan ürün alımlarında güçlükler yaşandığı belirtildi.

. Türk lirasının dolar karşısındaki değer kaybı, girdi maliyetlerinde keskin ve hızlanan bir artışa yol açtı. Girdi maliyetleri enflasyonu son bir yılın en yüksek oranında kaydedildi. Bunun yansıması olarak, imalatçılar satış fiyatlarını Nisan ayına ve seri ortalamasına göre daha yüksek bir hızda artırdı.

Dr.Fulya Gürbüz

SAMEKS sanayi ve hizmet sektörü endeksleri, koronavirüs salgını etkisiyle Mart ayında sert çakıldı

Geçen hafta açıklanan mevsimsellikten arındırılmış reel kesim güven endeksi Mart ayında aylık 8,1 puan azalışla 100 eşik değerinin altına 98,6 seviyesine gerilemişti. Bugün ise MÜSİAD Ekonomik Sayısal ve Sosyal Araştırmalar Birimi tarafından hazırlanan SAMEKS (Satınalma Müdürleri Endeksi) verileri açıklandı. Takvim ve mevsimsellikten arındırılmış SAMEKS Bileşik Endeksi Mart 2020 döneminde bir önceki aya göre 10,2 puan azalışla 40,3 değerine geriledi. Endeksin 50 seviyesinin altındaki değerler sektörde daralmaya, yukarısındaki değerler büyümeye işaret ediyor.

SAMEKS Bileşik Endeksi sanayi ve hizmet sektörü verilerinin birleşiminden oluşmaktadır. Mart ayında mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış;

. SAMEKS Sanayi Sektörü Endeksi önceki aya göre 7,6 puan azalışla son 10 ayın en düşük seviyesi olan 42,9 seviyesine,

. SAMEKS Hizmet Sektörü Endeksi önceki aya göre 11,1 puan azalışla tarihi düşük seviyesi olan 39,6 seviyesine geriledi.

Sanayi sektöründe;

. Yeni siparişler aylık 12,7 puan düşüşle 36,2 seviyesine geriledi,

. Girdi alımları aylık 4,6 puan düşüşle 52,8 seviyesine geriledi.

. Nihai mal stokunun azalışı Mart ayında devam etti,

. Tedarikçilerin teslimat süresi alt endeksi 48,4 seviyesine geriledi,

. Firmaların işgücü taleplerinde ivme kaybı sürdü ve istihdam alt endeksi aylık 0,9 artışa karşın 49,9 seviyesinde gerçekleşti.

. Böylece üretim alt endeksi aylık 9,6 puan azalışla 40,5 seviyesine geriledi.

Hizmet sektöründe;

. Girdi alımları alt endeksi aylık 18,3 puan azalışla 41,3 seviyesine geriledi,

. İş hacmi aylık 17,2 puan azalışla tarihi düşük seviyesi olan 29,7 puana geriledi,

. Nihai mal stoku alt endeksi aylık 11,2 puan azalışla 39,8 puana geriledi,

. Tedarikçilerin teslimat süresi alt endeksi aylık 1,3 puan azalışla 48,8 seviyesine geriledi.

. İstihdam alt endeksi aylık 1,2 puan azalışla 46,3 seviyesine geriledi.

Ne anlıyoruz?

Şubat ayında SAMEKS hizmet endeksi hafif yükselişle 50,7 değerini alarak büyüme bölgesine geçmiş, sanayi endeksi ise büyüme bölgesindeki yerini korusa da aylık 5,8 puanlık yavaşlama ile 50,5 seviyesine gerilemişti. Ancak koronavirüs salgınının ekonomik aktiviteyi sekteye uğratması sebebiyle her iki sektörde de Mart ayında daralma yaşandı. Sokağa çıkma yasakları ve gönüllü karantina uygulamalarını dikkate aldığımızda yaşanan arz kaynaklı sorunlar sebebiyle hem yurt içi hem yurt dışı üretimde azalma Nisan ayında da sürecek. Küresel anlamda fonlama imkanının rahatlatılmaya çalışılması rahat bir soluk aldırsa da Türkiye özelinde bütçedeki deliğin büyüyor olması risk algısını olumsuz etkiliyor. Virüsün tedavisiyle ilgili olumlu bir gelişme yaşanmadığı sürece Türkiye ekonomisi ilk çeyrekte yıldan yıla büyüme yaşayacak olsa da önceki çeyreğe göre yavaşlama göreceğiz. Yılın ikinci çeyreğinde ise çeyrek bazda sert bir daralmaya tanık olacağız. GSYH, 2019 yılı dördüncü çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %6,0, bir önceki çeyreğe göre %1,9 büyüme kaydetmişti.

Dr. Fulya Gürbüz

Haftanın ekonomi gündemi: GSYH büyümesi, güven endeksleri ve dış ticaret verileri

24 Şubat 2020, Pazartesi

Şubat ayı reel kesim güven endeksi verileri açıklanacak. (Ocak 2020: 106,4)

Şubat ayı sektörel güven endeksleri verileri açıklanacak. (Ocak 2020: Hizmet sektörü 86,4, Perakende ticaret sektörü 96,6, İnşaat sektörü 77,1)

Şubat ayı imalat sektörü kapasite kullanım oranı açıklanacak. (Ocak 2020: %75,5)

27 Şubat 2020, Perşembe

Şubat ayı ekonomik güven endeksi açıklanacak (Ocak 2020: 97,1). Koronavirüs salgını ve Suriye sınırına ilişkin gelişmelerin Türk lirasında değer kaybına sebep olması ekonomik güven endeksinde gerileme görme ihtimalimizi artırıyor.

28 Şubat 2020, Cuma

2019 yılı dördüncü çeyrek (4Ç2019) GSYH verileri açıklanacak. 3Ç2019’da bir önceki yılın aynı çeyreğine göre %0,9 artışla 1,15 trilyon TL (201,85 milyar dolar) GSYH elde edilmişti. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış GSYH zincirlenmiş hacim endeksi, bir önceki çeyreğe göre %0,4 artış kaydetmişti. 4Ç2019’da artan iç talep paralelinde sanayi sektöründeki toparlanma ve baz etkisinin etkisiyle bir önceki yılın aynı dönemine göre %5,8, bir önceki çeyreğe göre %2 civarı bir büyüme bekleniyor. Böylece GSYH’nin 2018 yılında yıllık ortalama %2,8 büyümesinin ardından 2019 yılı ortalaması %0,7 seviyesine gerilemiş olacak.

MÜSİAD Şubat ayı satın alma müdürleri endeksini (SAMEKS) açıklayacak. Ocak ayında hizmet sektörü SAMEKS 46,7 seviyesine gerilemiş, sanayi sektörü SAMEKS ise 50 seviyesine yükselmiş böylece bileşik endeks 47,7 seviyesine gerilemişti. Endeksin 50 üzerindeki değerler sektörde büyümeye, altındaki değerler ise daralmaya işaret ediyor.

Ocak ayı dış ticaret verileri açıklanacak. Aralık 2019’da ihracat 14,7 milyar dolara gerilemiş, ithalat ise 19,0 milyar dolara yükselmişti. TİM (tim.org.tr) verilerine göre ihracat Şubat ayında bir önceki aya göre %4 gerilemişti. Merkezi yönetim bütçe verileri ise ithalatta aylık bazda gerilemeye işaret etmişti. Dolayısıyla dış ticaret dengesinde 2019 yılı Ağustos ayından Aralık ayı sonuna kadar devam eden bozulmanın 2020 yılı Ocak ayında da sürmesini bekliyoruz.

Enflasyondaki artış eğilimi Merkez Bankasına “bekle” sinyali veriyor

TÜİK verilerine göre, tüketici (TÜFE) ve yurt içi üretici fiyatları (ÜFE) Ocak ayında bir önceki aya göre sırasıyla yüzde 1,35 ve yüzde 1,84 artış kaydetti.

Enflasyondaki aylık bazda artışın sebebi ne?

Sebeplerden biri Ocak ayında Türk lirasında yaşanan değer kaybı. Yarı yarıya ABD doları ve Euro’dan oluşan döviz sepeti, Ocak ayında bir önceki aya göre yüzde 1,2 artış kaydetti.

Ocak ayına ilişkin olarak TCMB’nin yayınladığı Reel Kesim Güven Endeksi (RKGE) ve İSO’nun yayınladığı imalat sektörü PMI verileri, imalat sektöründe birim maliyetlerin Ocak ayında hızlı bir artış yaşadığını ortaya koydu. İSO anketinde, anket katılımcıları girdi maliyetlerindeki artışın TL’deki değer kaybından kaynaklandığını ifade ettiler.

Gelelim diğer sebebe.

İSO endeksinde, nihai ürün fiyatlarının Ocak ayında, Haziran 2019’dan bu yana en yüksek aylık artışı kaydettiği belirtiliyor.

RKGE verilerine göre ise anket katılımcıları satış fiyatlarının gelecek üç ayda artmaya devam edeceğini bekliyorlar. Ankete göre, gelecek on iki aylık dönem sonu itibarıyla yıllık ÜFE beklentisi yüzde 13,3 seviyesinde bulunuyor.

Nihai ürün fiyatlarının artmasında ise –RKGE, İSO imalat sektörü PMI ve SAMEKS verilerinin de gösterdiği gibi– yurt içi siparişlerde Ocak ayında yaşanan artış etkili oldu.

Dolayısıyla mevcut üç adet anket verilerinden, Ocak ayında kurdaki artışın girdi maliyetlerini, iç talepteki artışın ise nihai ürün fiyatlarını artıran iki ana faktör olduğu bilgisini aldık.

Enflasyondaki seyir Merkez Bankası para politikasına nasıl yansıyabilir?  

TCMB Para Politikası Kurulu 19 Şubat tarihinde toplanacak ve faiz kararını açıklayacak. Kurul, 16 Ocak tarihli toplantısında enflasyonda ve risk primindeki düşüş eğilimini vurgulayarak politika faizi olan 1 hafta vadeli borç verme faiz oranını yüzde 12’den yüzde 11,25’e düşürmüştü. Ocak ayında enflasyondaki yukarı yönlü seyir, Kurul’un 19 Şubat toplantısında politika faizinde değişikliğe gitmeyeceği ihtimalini artırıyor.

Dr. Fulya Gürbüz