Üretim maliyetleri ve tüketici fiyatları artmaya devam ediyor

Pandeminin gölgesinde 2021 yılında Türkiye dahil küresel ekonomiler artan işsizlik ve enflasyona karşı ekonomik büyüme mücadelesi vermeye devam edecek. En yüksek enflasyon ve politika faizine sahip dördüncü ülke olan Türkiye için şartlar çok daha zorlayıcı.

TÜİK Aralık ayı enflasyon verilerini açıkladı. Üretici ve tüketici fiyat enflasyonları hem bir önceki aya göre hem de bir önceki yılın aynı ayına göre artışlarını sürdürdü. Endekslerin aylık artışları Kasım ayına göre yavaşladı.

Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) Aralık 2020’de yıllık %25,15, aylık %2,36 arttı. Endeks, Kasım ayında bir önceki aya göre %4,08 artış kaydetmişti.

Tüketici fiyat endeksinde (TÜFE) yıllık artış %14,60, aylık artış ise %1,25 oldu. Endeks, Kasım ayında bir önceki aya göre %2,30 artış kaydetmişti.

2020 yılı genelinde Yİ-ÜFE ortalama yıllık %12,18, TÜFE %12,28 artış gösterdi.

Arz yetersizliği üretim girdi maliyetlerini yükseltti…

Üretim maliyetlerinde Aralık ayında kaydedilen artışın sebepleri IHS Markit ve İSO işbirliğiyle hazırlanan Aralık ayı imalat sektörü PMI raporunda belirtildiği üzere: Arz yetersizlikleri ve Türk lirasındaki zayıflık. Aralık ayında Türk lirası, ABD dolarına karşı %3,4, Euro’ya karşı %0,7 değer kazandı.  

Nitekim Yİ-ÜFE verilerinin alt detaylarında Kasım ayında aylık %4,77 artış kaydeden ara malı üretim maliyetlerinin Aralık ayında %2,91 artış kaydettiğini görüyoruz. Söz konusu yavaşlamada ABD doları ve Euro’nun Türk lirasına karşı gerilemesinin etkisi var.

Tüketicinin temel ihtiyaçları daha da pahalanıyor…

İndirim sezonu, giyim fiyatlarının Aralık ayında düşmesine sebep olurken gıda, barınma, ulaştırma ve sağlık maliyetleri artışını sürdürdü. Arz yetersizliği ve tedarik zincirindeki aksamalar mal fiyatlarının yükselmesine ve bunun da tüketici fiyatlarına yansıtılmasına sebep oluyor.

Her ne kadar Merkez Bankası ve BDDK’nın Aralık ayında enflasyonu düşürmeye yönelik tedbirleri Türk lirasına nefes aldırmış olsa da Covid-19 kaynaklı kapatmaların sebep olduğu arz yetersizliğinin devam etmesi fiyatlar üzerindeki baskının artmasında etkili olacak. Pandeminin gölgesinde 2021 yılında Türkiye dahil küresel ekonomiler artan işsizlik ve enflasyona karşı ekonomik büyüme mücadelesi vermeye devam edecek. En yüksek enflasyon ve politika faizine sahip dördüncü ülke olan Türkiye için şartlar çok daha zorlayıcı.  

Dr. Fulya Gürbüz

Manufacturing sector expanded in easing-COVID-19-restriction countries while contracted in second-wave-affected countries in September

IHS Markit announced September 2020 global manufacturing sector PMI (purchasing managers index) data. The value of 50 indicates no change in the sector compared to the previous month while values above 50 show expansion and values below 50 show contraction in the sector.

Turkey’s manufacturing sector maintained to remain in growth territory in September

In September, we had received the improvement signals in the manufacturing sector with the Real Sector Confidence Index published by the Central Bank and SAMEKS Industrial Sector PMI Index published by MUSIAD.

According to IHS Markit manufacturing sector PMI data prepared in cooperation with ISO, in September 2020;

. The employment growth accelerated as a reflection of the rise in new orders, the sharpest rise in employment was recorded since February 2018,

. Output continued to increase but the pace of growth was weakened,

. Inflation pressures strengthened because of the depreciation of the Turkish lira, the pace of input costs peaked to the levels of October 2018, and output prices recorded the highest rise in last two years,

. Notices from enterprises regarding depreciation of Turkish lira supporting competitiveness in exports markets were amongst relatively positive findings in the survey,

. As a reflection of rises in new orders and production requirements, purchasing activities have been increasing for the last four months.

The improvements in the manufacturing sector in the third quarter of 2020 compared to the previous quarters strengthened expectations of a growth in both industrial production and GDP.  

image.png

The growth trend in Eurozone manufacturing sector continued in September

IHS Markit announced flash September Eurozone manufacturing PMI figures on September 23rd. Unlike the previous report, a new finding worth mentioning in the latest report is that the main trigger of the growth in Germany’s manufacturing sector was the increase in exports orders from China, Europe, and Turkey.

While PMI figures of Greece and Ireland recorded 50 in September, Germany’s PMI figure recorded the sharpest increase with the value of 56.4.  Italy with 53.2, Netherland with 52.5, Austria with 51.7, France with 51.2, and Spain with 50.8 pursued Germany.

In general, the decrease in the employment of the Eurozone manufacturing sector weakened.

The changes in input costs varied across the Eurozone. Output prices have been falling for the past fifteen months due to the fierce competition and fragile demand conditions.

The United Kingdom manufacturing sector expanded in September with the PMI figure of 54.1. New export orders increased due to the demand rise from Europe, Asia, and North America. Both input costs and output prices increased in September.

In Asia and Far East, manufacturing sector expanded in easing Covid-19 measures countries while contracted in countries affected by second wave in pandemic

The improvement of the manufacturing sector was triggered by China which succeeded to control the pandemic.  Employment grew the first time in 2020. Purchasing activities and inventories increased. The rise in input costs continued but the pace weakened in output prices.

Due to the second wave in Covid-19 in some countries, manufacturing sectors contracted, purchasing activities fell, and delivery times extended (Indonesia, Myanmar, Russia).

Input costs continued to increase (Japan, Kazakhstan, Malaysia, Russia). 

In some countries, the manufacturers continued to offer price reductions to their customers (Japan, Myanmar, Thailand)

Layoffs continued (India, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Philippines, Russia, Thailand, Vietnam).

Due to the easing in pandemic measures in Russia, output rose but domestic demand remained stagnant while foreign demand fell. Purchasing activities decreased, layoffs speeded, delivery times extended. Because of raw material shortage and price rises from suppliers, the input costs and output prices rose. 

In Kazakhstan, new orders, output, purchasing activities and employment increased with the help of easing in pandemic measures in the country. The rise in input costs was reflected in output prices.

Similarly, in India, both domestic and foreign demand expanded with the help of easing in pandemic measures in the country. Manufacturing sector PMI increased to 56.8 in September. Selling and purchasing activities speeded. Input costs increased due to rise in both aluminum and steel, and thus output prices rose. The downward trend in employment continued to maintain social distance.

In the Philippines, the decrease in output eased down due to the rise in new orders. Although the rise in input costs continued, manufacturers partly increased the output prices due to the improvement in demand. The decrease in employment increased.

In Thailand, the output continued to grow with the support of improvement in domestic demand.

In Vietnam, output, new orders, purchasing activities increased, and layoffs decreased. The exports demand increased for the first time since January 2020. Input costs increased because of raw material shortages, and delivery times extended. The output prices increased for the first time for the last eight months. 

Japan could stabilize weaker demand from Europe and the USA with the support of export demand from China and South-East Asia countries. There was no change in employment in September.  

In the American continent, manufacturing sectors in the US, Canada, Brazil, and Colombia expanded in September, contracted in Mexico

In American continent, the highest expansion in the manufacturing sector was recorded in Brazil with the historical record PMI value of 64.9. Canada with the PMI figure of 56, the US with 53.2, and Colombia with 50.4 pursued Brazil. 

The Mexico manufacturing sector remained in contraction territory with the value of 42.1. 

Demand from the US supported Canada’s manufacturing sector. The US manufacturing sector recorded the strongest improvement since January 2019 while Canada’s performance was strongest since August 2018. 

In summary, J.P.Morgan Global Manufacturing PMI rose to a 25-month high of 52.3 in September, up from 51.8 in August. The output increased at a slower rate compared to the previous month. The growth in new orders speeded with the support of expansion in new export orders. Exports of consumer, intermediate, and investment goods expanded together for the first time since May 2018. Employment declined at a slower rate. On the price front, input prices inflation increased at a faster rate while output prices inflation rose at the same rate with the previous month.

Fulya Gürbüz, Ph.D.

Koronavirüs ekonomiyi daraltırken piyasaları çalkalıyor

Ne olmuştu?

31 Aralık 2019’da Çin hükumetinin gizemli pnömonisi olan 41 hasta konusunda Dünya Sağlık Örgütü’nü bilgilendirmesinin ardından Çin, 7 Ocak’ta hastalığa sebep olan virüsün yeni tip koronavirüs olduğunu belirlemiş, 11 Ocak’ta da virüs kaynaklı ilk can kaybını duyurmuştu. 2 Şubat’ta ise Çin dışında ilk Filipinler’den can kaybı haberi geldi. 11 Şubat’ta Dünya Sağlık Örgütü koronavirüs hastalığını COVID-19 olarak duyurdu. Çin dışında koronavirüs vakalarının hızla artmaya başlamasıyla Dünya Sağlık Örgütü 11 Mart’ta COVID-19’u salgın olarak ilan etti.

www.worldometers.info/coronavirus/ sitesinde dünya genelinde günlük olarak koronavirüs salgınından etkilenen kişi sayısı yayınlanıyor. 6 Nisan verilerine göre 208 ülke ve bölge genelinde toplam 1.329.199 kişiye teşhis konulurken 73.824 kişi hayatını kaybetti, 277.295 kişi tedavi edildi. Türkiye’de ise 30.217 kişiye teşhis konulurken 649 kişi hayatını kaybetti.

Can kayıplarının azalması amacıyla ekonomi çarkının durma noktasına geldiği mevcut durumda ekonomi ve finansal piyasalar nasıl etkileniyor?

Hisse senetleri 31 Aralık sonrasında sert değer kayıpları yaşadı…

Hisse senetleri Çin’in Dünya Sağlık Örgütü’ne ilk vakayı bildirdiği 31 Aralık 2019’dan 3 Nisan 2020 bitimine kadarki süreçte hisse senetleri piyasaları; ABD’de Dow %26, Almanya’da DAX %28, Brezilya’da Bovespa %40, Güney Afrika’da FTSE/JSE %22, Çin’de Şangay %9, Filipinler’de PSEi %32, Hindistan’da Nifty50 %34, İngiltere’de FTSE100 %28, Japonya’da Nikkei %25, Rusya’da RTS %31, Türkiye’de BIST100 %22 kayıp yaşadı. 5 Nisan koronavirüs vaka sayılarında yavaşlama sinyallerinin alınmasının ardından 6 Nisan günü hisse senedi piyasalarında yükselişler yaşandı.

COVID-19 salgını belirsizliği sebebiyle merkez bankaları koordineli hareket ederek likiditeyi rahatlattı, ülkeler yardım paketlerini devreye aldı…

15 Mart’ta Amerika, Avrupa, İsviçre, Japonya ve Kanada merkez bankaları küresel bazda dolar likiditesini artırmak adına koordineli swap düzenlemelerini ilan ettiler; Fed politika faizini %0 seviyesine çektiğini ve 700 milyar dolarlık parasal genişlemeyi devreye aldığını duyurdu.27 Mart’ta ise ABD Başkanı Trump 2 trilyon dolar tutarında koronavirüs yardım paketini imzaladı. Avrupa Merkez Bankası 12 Mart’ta yıl sonuna kadar 120 milyar Euro tutarında varlık alımı yapacağını, 18 Mart’ta ise Pandemi Acil Satın Alma Programı kapsamında 750 milyar Euro büyüklüğünde tahvil alımı yapacağını duyurdu. İngiltere Merkez Bankası, 19 Mart’ta politika faizini %0,1 seviyesine indirdi ve 645 milyar pound tutarında parasal genişlemeyi devreye aldı. Kanada Merkez Bankası Mart ayında ardı ardına indirimlerle en son 27 Mart’ta politika faizini %0,25 seviyesine düşürdü, 18 Mart tarihinde işçi ve şirketlere toplam 56 milyar dolarlık yardım paketini devreye aldıkları duyuruldu. Japonya Merkez Bankası ise 6 Nisan tarihinde 10 milyar doları hane halkı ve küçük ölçekli şirket sahiplerine nakit ödenmek üzere toplam 989 milyar dolarlık yardım paketini devreye alacaklarını duyurdu. Türkiye’de Merkez Bankası 17 Mart’ta politika faizini %9,75’e düşürdü, hükumet 100 milyar TL (15 milyar dolar) yardım paketini ilan etti. Ek olarak Almanya 814 milyar dolar, İspanya 220 milyar dolar, Fransa 50 milyar dolar, Güney Kore 80 milyar dolar, Hindistan 22,5 milyar dolar, Hollanda 10-20 milyar dolar, İtalya 28 milyar dolar, İrlanda 3,3 milyar dolar,  büyüklüğünde yardım paketlerini devreye aldıklarını duyurmuşlardı.

31 Aralık 2019’da %1,9 seviyesindeki ABD 10-yıl vadeli tahvilin faizi, Fed’in 15 Mart’ta politika faizini sıfır seviyesine indirmesinin ardından, %0,6 seviyesine geriledi. Türkiye’de ise artan bütçe açığı ve artan finansal risk sebebiyle Türk lirasında değer kaybı yaşanırken tahvil faizleri yükseliyor.

Hizmet ve mal üretimi durdu, işsizlik arttı…

Küresel imalat sanayi (JP Morgan PMI endeksi) 2020 yılı ilk üç ayında durgunluk bölgesinden daralma bölgesine geriledi. Küresel hizmet sektörü ise aynı dönemde büyüme bölgesinden daralma bölgesine sert düşüş yaptı. Küresel imalat ve hizmet sektörlerinde işsizlik arttı. Türkiye’de imalat ve hizmet PMI endeksleri de aynı kaderi paylaşarak daralmayı sürdürdü. Ekonomik aktivitedeki zayıflama petrol fiyatlarının %50’den fazla kayıpla (Brent) varil başına 30 doların altına gerilemesinde etkili oldu. ABD’de işsizlik oranı Şubat ayındaki %3,5 seviyesinden Mart ayında %4,4 seviyesine yükseldi. Mart ayında 701.000 istihdam kaybı yaşandı, 10 milyon kişi işsizlik başvurusu yaptı. Türkiye’de Mart ayı PMI verileri imalat sanayinde işe alım sinyalleri vermiş olsa da Nisan ayında azalma görme ihtimali var.

Dr. Fulya Gürbüz